5 september 2013

OPEC produceert te weinig olie

http://qzprod.files.wordpress.com/2013/08/oil.jpg
De olieprijs is op aan het lopen onder de dreiging van Syrië. Maar de stijging van het afgelopen jaar kwam vooral door problematische productie van enkele OPEC-landen. Vooral Libië produceert bijna niets meer en dat beïnvloedt de prijs van de hoogste kwaliteit olie. Nigeria is een notoire ramp. De boycot van Iran lijkt over zijn hoogtepunt heen met de nieuwe president, maar Irak produceert ook te weinig. De niet OPEC-landen produceren wel meer.

Strategas denkt dat de olieprijs nu uitgestegen is. De backwardation is groot: men prijst flinke daling van de olieprijzen in, meer dan in de afgelopen jaren gebeurde. Seasonals lijken niet te helpen. Olieaandelen hebben het slecht gedaan vergeleken met de olieprijs en zij denken dat dit terecht is (niet overtuigend).

4 september 2013

van BRICs naar fragile five, maar nog geen 1998

Met trots werd Zuid-Afrika lid van de BRICS dit jaar, maar het is nu gedegradeerd tot de fragile five: India, Brazilië, Indonesië, Turkije en Zuid-Afrika.
Het zijn vijf landen met een flink tekort op de lopende rekening die veel geld wisten aan te lokken uit Amerika. Dat geld gaat nu terug naar vooral de VS vanwege de vreselijke plannen van de FED om QE te gaan stoppen, wat de doorsnee Amerikaan aanspoorde om met gezwinde spoed gelden te repatriëren uit vooral de fragile five.
Deze hebben een valuta die door de grond gaat, vaak politieke tegenwind (vooral Turkije, Brazilië en India dadelijk ook).

De situatie is gelukkig veel minder dreigend dan bij de Aziëcrisis in 1998.  De valutareserves zijn vele malen groter en de valuta's hebben nu geen vaste wisselkoersen waardoor de valutareserves minder snel wegvliegen en ook de tekorten op de lopende rekening zijn niet zo groot.

In bovenstaand plaatje staat alleen Indonesië als recidivist te boek, maar de wereld maakt zich vooral druk over India, na het cijfer van 6% groei in Brazilië over het tweede kwartaal. Ineens vindt men het invoeren van kapitaalcontroles goed beleid, in tegenstelling tot 1998 waarbij Maleisië als een soort paria werd behandeld.

waarom werd het Westen zo veel rijker dan de rest van de wereld en waarom stopte het na 1998

The Economist had een kort artikel over The Great Divergence
( What was the great divergence, inclusief literatuurverwijzingen) die er sinds 1800 optrad: het Westen werd rijk en de rest van de wereld bleef achter. Japan haakte pas na 1950 aan en China zit nog steeds op achterstand en India is in het plaatje nog maar net te zien.

In ons boek hebben we hier kort over geschreven, in de oude uitgebreide versie zijn we hier dieper op ingegaan. In een volgend boek zou dit onderwerp ruimer aan bod moeten komen.
Na 1500 werd eerst Nederland betrekkelijk rijk en niet zichtbaar Spanje en de kustprovincies van China.
Pas na 1800 werd door de Industriële Revolutie Engeland en de VS en grote delen van Europa rijk. De rest van de wereld werd nauwelijks rijker, al waren er tijdelijke successen zoals Argentinië of langdurige zoals Australië.

Nogal wat mensen hebben zich het hoofd erover gebroken waarom het Westen ineens zo'n voorsprong kreeg, die pas na de Aziëcrisis van 1998 kleiner aan het worden is.
Het Westen had plotseling ineens een hele reeks aan voordelen en de rest van de wereld had daar slechts enkele van.

Sinds Columbus had Europa een blik gericht op de rest van de wereld, stond open voor innovaties. Dat had China en Arabië niet (meer). Europa had de goede huisdieren (Jared Diamond) en daardoor was het bestand tegen vele ziektes. Europa roofde overal grondstoffen en had zelf in die tijd behoorlijk wat steenkool en ijzererts. Pas de laatste jaren weet China beslag te leggen op grondstoffen. De VS hadden altijd al veel grondstoffen, maar moet uiteraard af en toe wat oorlog voeren over wat extra olie.
De Europese cultuur hielp, vooral het protestantisme, maar dat was niet een beslissend voordeel, ook bij andere godsdiensten is hoge groei en welvaart mogelijk gebleken.
Europa had een voldoende grote interne markt, wat Amerika toen niet had (Nederland ook niet).
Een kapitalistisch democratisch stelsel met schuivende machten is volgens ons de doorslaggevende reden geweest waarom de Industriële Revolutie in Groot-Brittannië opkwam en niet in China, India, Japan, of Frankrijk.

Het gebrek aan schuivende machten is een factor waardoor de vooruitgang in China gehinderd zal worden in de komende decennia oder een centraal geleide economie (tenzij ze squeeky clean zijn net als Singapore). China is weer voldoende op de rest van de wereld gericht, heeft een goede werkethiek en spaart genoeg en creëerde voldoende mogelijkheden tot veranderingen waardoor wel een periode van hoge groei mogelijk werd en wordt.

3 september 2013

ISM nog sterker

Vorige maand rolde bijna iedereen van zijn stoel vanwege een ISM van maar liefst 55,4. Dat paste toch niet bij fiscal cliff, sequester en ellende in bijna de hele wereld. Waar halen die Amerikanen toch hun geld vandaan om de ISM zo op te drijven, want de ISM wordt toch vooral gedreven door betere retail sales naast lagere initial claims voor werkloosheid. Het eerste leek niet zo goed te gaan, dat van die initial claims was wel heel duidelijk een positieve factor. de vorige maand wees orders/voorraden op een stijging deze maand, maar de zwakke consumptieuitgaven vorige maand, met bijbehorende tegenvallende inkomensontwikkeling en wat negatieve verhalen van de nodige retailer, dat bracht de voorspellers eendrachtig tot en lagere ISM.
Toch werd de ISM nog hoger en de nieuwe orders vlogen omhoog, geheel tegen het aparte cijfer vorige week van lagere nieuwe orders voor duurzame consumptiegoederen.

Mijn modelletje staat niet paf van een ISM van 55, maar nog meer muziek ziet het niet. Een ISM van boven de 55 leidt overigens tot hogere winstschattingen van analisten, tegen de normale trend van neerwaartse bijstellingen in.

verwacht rendement aandelen VS 7 tot 9% op basis van inflatie en dividend

Bovenstaand plaatje laat verband zien tussen de gemiddelde opbrengst over een periode van vijf jaar in de VS (zwarte lijn) met de gemiddelde inflatie in de voorgaande vijf jaar plus het dividend (rode lijn) en wat het rendement op aandelen was in de daarna volgende vijf jaar bij een bepaald dividendrendement en PE (groene lijn).
Kennelijk krijg je ongeveer 3,5% plus inflatie plus dividendrendement. In de jaren 80 leerden we nog dat inflatie slecht was voor aandelen, nu denken we dat inflatie goed is voor aandelen.
Als de opbrengsten lang onder de rode lijn waren, dan was er een inhaaleffect (andersom ook). Daar lijken we opnieuw aan bezig. Ik zou zeer teleurgesteld zijn als we over vijf jaar niet duidelijk boven de rode lijn zouden uitkomen.

2 september 2013

forward guidance FED schuift een jaar op

Iedereen houdt zijn hart vast wat de FED gaat doen op 18 september. Gaat men aankondigen QE terug te nemen of alleen maar een schema geven hoe een en ander wordt afgewikkeld het komend jaar zoals Bianco denkt?
Een ding is zeker: de FED-gouverneurs moeten hun driejaarsvoorspelling verlengen tot 2016. Ze moeten dus gaan aangeven hoe hard ze denken dat de rentestijging zal gaan. Daar begint men steeds banger voor te worden. JP Morgan ziet minstens 2%.
Maar misschien gaat men in ruil voor terugnemen QE de forward guidance royaler maken. De Evans regel bij welke werkloosheid men de rente gaat verhogen kan versoepeld worden naar 6% in plaats van 6,5% etc.

1 september 2013

goed nieuws van de afgelopen week: winsten VS, IFO, Estland

Estland is het eerste land dat door schaliegas- en oliewinning zelfvoorzienend is geworden met energie.

De IFO expectations steeg en dat correleert heel sterk met de groei in Duitsland en dat betekent meer mooie groeicijfers in Duitsland.

In de VS werd de groei van het BNP over het tweede kwartaal naar boven bijgesteld van 1,7 naar 2,5%. De eerste schatting van de winstgroei (NIPA) is weer gemaakt en die winst was 4% hoger dan in het kwartaal ervoor en 5% beter dan een jaar geeden, een en ander is beter dan de ^&P cijfers aangeven. De NIPA cijfers waren vaak een leading indicator voor de winstgroei van de S&P, de NIPA-cijfers geven behoorlijk ver van te voren aan dat het beter of dat er juist een recessie dreigt (dit dus nu niet).
Hieronder heb ik een aantal plaatjes van de site http://scottgrannis.blogspot.nl/ van Scott Grannis, een soort erelid van de club van optimisten, geplukt.
.
Afgemeten aan de NIPA cijfers is de S&P goedkoop. Beleggers vertrouwen de winstgroei voor geen cent, ze denken dat de winstmarges veel te hoog zijn en alleen maar kunnen dalen. Ex financials zijn de winstmarges in de VS niet extreem hoog (wel boven gemiddeld, dus kwetsbaar als vakbonden ineens hoge loonstijgingen zouden kunnen afdwingen, maar ik zou hier niet al mijn geld op durven in te zetten (misschien wel na 2020) en ex VS zijn ze zelfs lager dan gemiddeld en rijp voor herstel (hierop inzetten vraagt al minder durf).

samenvatting financieel economisch nieuws afgelopen week met cartoons leeuw, Jackson Hole en Duitsland locomotief

Er was weinig economisch nieuws.  De bijstelling van de economische groei in de VS van 1,7% naar 2,5% is het belangrijkste. De aanhoudende val van de koersen en valuta's in enkele Emerging Markets was het belangrijkste financiële nieuws en Syrië het belangrijkste voor de fear-factor.

Nog een beetje de naweeën van Jackson Hole dat al die QE geen zin heeft en gevaarlijk is volgens de gouverneurs van de FED. Forward guidance moet weer de kar gaan trekken, al zal dat niet meevallen.
Iedereen maakt zich druk over de FED, daar kijkt men na en tot anderhalve week geleden zag bijna niemand de leeuw Assad liggen, hoe dichtbij ook.
In het Russische busje ziet men dat risico met duidelijk zichtbare staart wel liggen en maakte men een foto. Putin is een held in eigen land en grote delen rest wereld over niet aanvallen van Syrië (http://www.ft.com/intl/cms/s/0/97797d0a-1095-11e3-b291-00144feabdc0.html?ftcamp=published_links%2Frss%2Fcomment%2Ffeed%2F%2Fproduct&siteedition=intl#axzz2dSG1bxYS The west is playing in to Moscow’s hands on Syria). De populariteit van Obama bereikte en dieptepunt sinds hij Syrië dreigde aan te vallen. Hij vraagt toestemming aan congres hiervoor en afkeuring is -net als in Groot-Brittannië goed mogelijk http://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2013/08/30/why-congress-could-reject-military-action-in-syria/.

In de VS is enige afzwakking van de consumptie zichtbaar in juli, personal income was eveneens slechts +0,1% in juli,  en begint de huizenmarkt last te krijgen van de hogere hypotheekrente (pending home sales). Nieuwe orders duurzame goederen vielen zwaar tegen. Samen met consumptiecijfers wijst dit op 2% of minder groei in het derde kwartaal.
De herziening van het BNP bracht ook de eerste schatting van de macro winstgroei en die waren met +4% t.o.v. eerste kwartaal verrassend gunstig, beter dan de S&P-cijfers hadden getoond.

In Europa viel de IFO mee. de groei in Duitsland zet door. Wij daarentegen gaan nog eens € 6 miljard bezuinigen in Nederland, tenzij de Christen Unie en D66 c.s. er een stokje voor steken.
(cartoon van KAL in The Economist van 17 augustus). Nederland hoort in een wagonnetje achterin waarbij het luchtpijpje niet boven water kan komen bij verder bezuinigen.

In Japan waren de cijfers veelal goed (industriële productie, housing starts,voorlopige PMI, werkloosheid omlaag naar 3,8%, meer vertrouwen midden- en kleinbedrijf).
In China was er enig herstel van de leading indicators.

31 augustus 2013

Europa ontdekte vele eilandjes


Heel wat eilandjes in de wereld werden voor het eerst aangedaan door Europeanen. Eerst waren het vooral de Portugezen, maar later toch de Engelsen rond Nieuw Zeeland. Nederland was het eerste bij de polaire gebieden van Spitsbergen en, dat wist ik niet, de Falkland Eilanden.

correctie of geen correctie

De blaadjes aan de bomen zijn aan het verkleuren. Nog maar een beetje, maar de natuur laat zich niet voor de gek houden: de dagen korten flink en de herfst komt er aan. Half augustus-half oktober, dat is de gevaarlijkste tijd voor aandelen. Het geld is op, uitgegeven aan vakanties en de analisten moeten bij thuiskomst hun winsttaxaties voor het derde en vooral vierde kwartaal neerwaarts herzien.

Het is ook een populaire tijd om wat oorlog te gaan voeren in het Midden Oosten. Maar de olieprijs en goudprijs lijken sinds woensdag weer op de terugweg. Het is volkomen onduidelijk wat er zo hoog nodig aangevallen moet worden in Syrië als er geen regiemwisseling mag komen, al Qaida niet gesteund mag worden en er geen grondtroepen ingezte mogen worden (tenzij Syrië te veel kruisrakketten weet af te vuren op Israël).
Toch dalen de koersen door, kennelijk om andere redenen. Het zijn niet de duurste aandelen die ervan langs krijgen of de aandelen die het vertikken dividenden uit te keren, maar gewoon een hele brede berg aandelen.

http://www.thereformedbroker.com/2013/08/28/chart-o-the-day-significance-of-90-down-days/. Commentaar Brown: dit gebeurt in de buurt van dieptepunt, maar koersen gaan eerst wel nog iets lager.
Techneuten zien van berenvlaggen of falende bullvlaggen bij de Nasdaq, ook al doet die het beter dan de S&P. De Citigroup Economic Surprise Index verpietert (de hogere rente krijgt de schuld), Dow Jones Transport is niet bepaald een outperformer.
Echt klappen krijgen de nodige Emerging Markets, zie de vorige post.

Kennelijk is het tijd voor een correctie in de VS, na twee jaar en 54% stijging is het er tijd voor. De stijgende trend sinds november was te sterk en een (tijdelijk?)  minder sterk stijgende trend komt er hopelijk voor in de plaats.

De FED krijgt de schuld van de correctie. Gundlach, de obligatiekoning, was op TV en hij zag een en ander op 1994 lijken. Er komt een pauze net als in 1994 van de rentestijging en dan gaat het verder omhoog naar 3,1% eind van het jaar voor de tienjaarsrente (een paar maanden gelden was hij er stellig in dat de rente eind dit jaaar 2% zou staan). Voor aandelen is hij banger. De hogere rente maakt weer brandhout van de huizenmarkt(aandelen), alhoewel hij de mortgage REITS wel koopwaardig vindt. De taper komt, dan gaat de beurs omlaag omdat het safety net van de FED weg is. Deze kan haast niet extra bijkopen als men met afbouw QE is begonnen. De beurzen gaan daarom omlaag en dat brengt de rente ùiteindelijk weer omlaag in 2014. 

creatieve vernietiging: digitale camera's, black berry

Veel sneller dan vroeger worden bepaalde dingen ineens achterhaald. Het is nog niet lang geleden dat de laatste typemachine werd gemaakt, typex, er een strijd gaande was welk systeem je op je videorecorder moest hebben, wat Philips in het kader van morele herbewapening (het credo van Frits Philips) verloor op basis van geen stilstaand beeld, faxen,  de kurk, straks de postzegel misschien, gewone niet verzamelingswaardige horloges, hyves etc

Nu zijn digitale camera's aan de beurt die achterhaald worden door smartphones (we hebben nog niet eens een fatsoenlijk Nederlands woord voor), de PC door tablets, iPads en wat nog meer gaat komen zoals de iWatch.
en de teloorgang van de Blackberry
 

30 augustus 2013

slagveld aandelen Emerging Markets

De afgelopen twee weken zijn er rake klappen uitgedeeld op de Emerging Markets. De valuta was vaak de hoofdschuldige voor de daling.(tabel Goldman Sachs)
15% daling in twee weken voor India, Turkije en Indonesië is fors.
Korea, Taiwan en Tsjechië bleven het beste overeind, niet bepaald landen waarin portfoliomanagers Emerging Markets graag beleggen.
Het leed is nog niet geleden voor enkele landen met tekorten op de lopende rekening, zo lijkt het gezien de koerswinstverhoudingen die nog niet lager zijn.
Als de valuta's uitgedaald zijn, dan komen er wel kansen.Korea, India, Zuid Afrika en Polen zijn al goedkoop qua concurrentiekracht.
bron: Goldman Sachs, Fading EM equity with CA deficits ,August 30 2013

rentecurve veel te steil




De rapen waren gaar toen ik bovenstand plaatje rondstuurde met de visie dat de yield curve veel te steil was geworden in de VS (en de rente zou gaan dalen). Ik vond dat de rentemarkt een veel te optimistisch scenario voor de Amerikaanse economie inprijst in combinatie met de steeds groter wordende beloften in de vorm van forward guidance de korte rente laag te houden. Dat economisch optimisme illustreerde ik met de ISM en de steilheid van de yield curve. Men lijkt een ISM van 60 in te prijzen en dat is toch wel overdreven, 56 lijkt toch even wel het maximum.
 
Zo doet men dat toch niet, riepen de rentegoeroes, de steilheid van de yield curve hangt af van de korte rente, in bovenstaand plaatje de tweejaars rente. In onderstaand plaatje voor de VS zie je dat de huidige steilheid lager is dan de twee jaars rente aangeeft.

Vooruit, ik kreeg de benefit van de doubt door een nieuwe lijn sinds 2007 mee te nemen, maar toch, ik had de olifant in de kamer toch niet laten zien bij de steilheid van de rentecurve.
 
Dat kaatste ik terug met het verhaal dat sinds 2009 de lijn naar boven wijst (de rode lijn die ik intekende in plaatje hierboven voor groene blokjes na 2009) en de ISM zeer belangrijk is in de tijd dat de korte rente op nul is vastgespijkerd voor eerst some time, toen een extended period en toen voor drie jaar en nu tot de werkloosheid 6,5% wordt, nee 6% zal men zeggen op 18 september. En sinds 2009 speelt de ISM dan een belangrijke rol in de steilheid van de yieldcurve, nog meer dan voor 2009.


Wat zegt de yield curve dat niet is opgemerkt door de korte rente en de ISM? Evident is de eurocrisis in 2011 en 2012. De ISM was relatief belangrijk in 2009 en begin 2011 en in 2013.
Overigens, als de ISM totaal onverwacht deze maand naar 60 stijgt, ga ik de rentecurve opnemen in mijn ISM voorspellingen. Maar de huidige sprong in de steilheid is veroorzaakt door ver vooruit te lopen op het einde van QE en vermeende jokkebrokkerij van de FED wanneer ze de rente gaan verhogen.
 

29 augustus 2013

Jim Bianco en QE en de treurige gang van zaken in de wereld

Het valt niet mee om wat positiefs te vernemen van Bianco, alleen als QE wordt uitgebreid dan kan hij verleiden tot uitspraken dat aandelen mee omhoog bubbelen in zo’n situatie.

Nu zitten we niet in zo’n situatie. De FED gaat QE beëindigen en de winsten groeien niet harder dan de inflatie. Zonder QE gaan aandelen 10% + achteruit, net als in de vorige keer dat er aan QE werd gemorreld.

 Terugnemen van QE is verkrappen van het monetaire beleid, ook al piepen ze nu anders. Enkele jaren geleden vertelden ze nog dat $500 miljard QE gelijk was aan een rentedaling van bepaalde omvang, nu ineens is het omgekeerde ineens niet het geval. De markt maakt de FED duidelijk dat ze het bij het verkeerde eind hebben. Het suggereren dat QE kan afnemen was goed voor een van de grootste rentestijgingen uit de geschiedenis, zelden moesten de beleggers in 30-jaars staatsleningen genoegen nemen met zo’n total return verlies.

Moet QE weg? Daar is men het wel over eens. Dat had Bernanke eigenlijk moeten uitleggen op Jackson Hole, maar nu deden dat enkele ingehuurde economen. Zei wisten omstandig uit te leggen dat QE geen effect had gehad op de economische groei. In de wandelgangen kon je volgens Bianco van de gouverneurs hierover luide bijval vernemen.

 Onzekerheid over QE is slecht en het voorgestelde plan van data dependent, ofwel variabele QE is een zeer slechte strategie. Zo kom je nooit van QE af, er wordt voortdurend gebedeld voor meer QE en bij elk slecht cijfertje is het dan weer raak. Het beste wat de FED kan doen en op 18 september gaat doen volgens Bianco is een tijdpad aangeven hoe ze QE gaan afbouwen, maar nog niet onmiddellijk starten. Dat data dependent afbouwen van QE moet en gaat weg.

Ondertussen is de FED nog wel in de weer om financial conditions niet al te slecht te laten worden. Daarbij worden ze danig in de wielen gereden door de veranderende correlatie tussen aandelen en obligaties. Hogere rente is nu vaak slecht voor aandelen, in plaats van geweldig. Men ziet bij hogere rente een inflatieprobleem en een margeprobleem voor aandelen. QE opvoeren ging gepaard met hogere rente en tot nu toe meestal hogere beurzen.

 Op het ogenblik is de FED aan het voelen of Summers acceptabel is als opvolger van Bernanke. Daartoe wordt uitgebreid gelekt dat Obama Summers geweldig vindt en dat daar ook vele redenen voor zijn: eigenhandig heeft hij de auto-industrie gered en we zullen nog veel meer heldendaden gaan vernemen van Larry. Maar Summers is net als de lepel broccoli die je een kind voorhoudt en als maar roept dat het zo lekker is, het gaat er gewoon niet in. Als een en ander niet snel leidt tot verbetering van de publieke opinie over Summers, dan is hij kansloos. Om Summers erdoor te krijgen moeten de nodige republikeinen voor hem gaan stemmen, en daarvoor moet Obama politiek kapitaal opofferen. Dat wil hij liever besteden aan vechten over Obamacare en debt ceiling en allerlei andere zaken. Kortom yellen wordt het volgens Bianco.

 Maand in maand uit geeft Bianco ongeveer dezelfde litanie over de groei in de VS (is niks, wordt niks en de verwachtingen hiervoor zitten in een permanente trend naar beneden, kwartaal in, kwartaal uit). Idem voor de winsten. In Europa was het nog erger, maar hier is stabilisatie waarneembaar. Dan Japan, daar is het optimisme ook tanende. QQE is daar 2,5 keer de QE van de VS en dat zou moeten werken volgens Krugman. Kuroda was de enige overigens op Jackson Hole die vol overtuiging wist uit te braken dat QE de economie helpt.

Nee, er is geen redding mogelijk, alles blijft hetzelfde, de verwachtingen blijven dalen en de groei laag, maar geen recessie in de VS volgens Bianco. De beurs heeft sterk stijgende winsten nodig nu QE teloor gaat en dat ziet Bianco niet, alleen de financiële sector had flinke winststijging in de VS en de andere sectoren waren eigenlijk een groot tranendal vooral energie en materials.

Zelf denk ik dat de groei in 2014 heel wat hoger zal zijn dan in 2013, een jaar dat getroffen werd door een van de grootste belastingverhogingen ooit in de Amerikaanse geschiedenis. Dan zit het meestal wel goed met de winstgroei. Ach, die forward guidance is geen wondermiddel, maar het helpt wel. Net als QE voor aandelen. En daarmee ook de asset economy, die schromelijk onderschat wordt als factor van betekenis.