samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen wek

Het was een zeer woelige week. De eerste dagen kreeg de spectaculaire val van de rente de meeste aandacht. Dit is aan het leiden tot bespiegelingen wat deze lage rente betekent voor de economie in de toekomst. Het is niet zo duidelijk of een en ander nu echt zo’n gebrek aan groei moet betekenen, maar het begint wel vreemd te worden. Er is een loskoppeling met het economische nieuws, een (overdreven?!) reactie op de instortende olieprijzen. Ook de afgelopen week kon de olieprijs niet herstellen, sterker nog er is een berenvlag die voor de komende week niet veel goeds voorspelt voor de olieprijs.

De ECB gat vrijwel zeker met QE komen, men denkt dat € 500 miljard gekocht gaat worden per jaar. Dat kan de Duitse rentes verder omlaag drijven. Nu al is de Duitse rente tot vijf jaar negatief en men sluit negatieve tienjaarsrentes niet langer uit.

De tweede helft van de week werd beheerst door terreur in Frankrijk. Dit bracht de beurzen niet veel extra in beweging. De aandelenbeurzen waren behoorlijk volatiel, met dalingen met de rente mee, maar ook met een flinke opleving op woensdag en donderdag. 

Op de dalende participatiegraad en slechte loongroeicijfers in de VS sloeg de angst voor tegenvallende economische groei weer toe, ook al zijn de inkomens door de mooie stijging van het aantal gewerkte uren stevig omhoog (nog afgezien dat het gemiddelde inkomen harder stijgt dan het loon per uur door de snelle stijging van de inkomens van de rijkste 1 tot 20%). De beurzen en rentes daalden op vrijdag, terwijl de werkgelegenheidsgroei in de VS mooi was (vooral inclusief opwaartse herzieningen) en de werkloosheid daalde.

De meest populaire verklaring voor de tegenvallende loongroei is dat de lonen tijdens de Great Recession niet voldoende konden dalen (hierboven plaatje van Minack Advisors, die zoals zo vaak weer een overtuigend plaatje tevoorschijn toverde). Men wacht tot de lonen weer in overeenstemming zijn met wat het marginale bedrijf kan verdragen. [N.B. de lonen per uur stegen in de recessie, omdat men de totale lonen niet kon korten in lijn met de kortere werkweek en door de lage inflatie. De groene lijn ligt sinds 1982 (de periode met dalende inflatie) gemiddeld onder de rode lijn.] Ik denk dat de lonen desalniettemin sneller gaan stijgen in de komende tijd als de werkloosheid verder daalt (en de groene lijn dus stijgt). Maar helaas slechts voor een deel van de arbeidsmarkt. Een deel heeft inderdaad volgens bovenstaande theorie een te hoog loon. D.w.z. de loonstijging zal de centrale banken niet snel angst inboezemen.

Deze week kwamen de PMI’s voor de dienstensector los. Deze waren iets omlaag in de VS, maar omhoog in Duitsland. De PMI’s bevestigen een langzaam afnemend groeitempo in de VS en een langzaam toenemend tempo in de eurozone. Weinig verandering in China en Japan.
De Eurozone inflatiecijfers toonden voor het eerst deflatie van -0,15% op jaarbasis door de vallende olieprijzen. In Spanje verergerde de deflatie en ook in Duitsland verdween de inflatie.

goed financieel economisch nieuws van de afgelopen week

-De markt werd niet gekaapt door het terrorisme. Charlie staat sterker dan ooit.

-Dividenden stegen 10% in het vierde kwartaal in de VS (Elfenbein, Crossing Wall Street)

-Doorgaande sterke groei werkgelegenheid in de VS, meer inkomen via meer gewerkte uren

-Tekenen dat retail sales ex benzine aantrekken door de lagere benzineprijzen

De PMI’s geven aan dat het weer wat beter gaat in Duitsland en dat nieuwe orders aantrekken. Het lijkt iets beter te gaan in de eurozone op de lagere euro en olieprijzen.

.Hierboven een plaatje van Applied Global Macro Advisors. Hun leading indicators voor de finale vraag in de eurozone zijn snel aan het aantrekken, wel van beroerde niveaus.Dit wijst op een bijna normale groei van de consumptie in de eurozone voor 2015.

-ECB in royale stemming voor QE

Er begint enige consensus te ontstaan dat 2015 het jaar van de slag tegen de te lage inflatie/deflatiedreiging moet worden. In Japan en de eurozone dalen de inflatieverwachtingen ver onder wat de centrale banken voor ogen hebben. NAIRU, de werkloosheid waarbij de lonen te hard beginnen te stijgen is waarschijnlijk lager dan de 5,2-5,5% die de FED nu aangeeft. De kans dat centrale banken de beurzen de duimschroef gaan aandraaien met verhogingen en andere verkrappingen van het monetair beleid lijkt weer kleiner te worden.

-Volgens polls bij beleggers bij Morgan Stanley zijn beleggers nu veel voorzichtiger dan vorig jaar. De wall of worry is hoger dan een tijdje geleden, juist door de lage rente die dor de centrale banken is geforceerd.

-Overigens neemt het consumentenvertrouwen in o.a. de VS nog steeds toe, niet vreemd als de werkloosheid en benzineprijzen dalen en beurzen dicht bij een all time high staan  

-Syriza lijkt niet af te stevenen op een absolute meerderheid in Griekenland en lijkt daardoor weinig kansrijk een regering te gaan vormen met als gevolg snel nieuwe verkiezingen

-CES Las Vegas: de techniek staat niet stil. Er komen steeds meer toepassingen voor zelfrijdende auto’s. Het wordt de bestuurder steeds gemakkelijker gemaakt en met een beetje goede wil is een en ander heel goed voor de veiligheid. Je hoort ook van vorderingen dat elektrische auto’s goedkoper worden en verder kunnen rijden op hun accu’s.

-Er is een antibioticum ontdekt dat zeer weinig resistent lijkt te worden, broodnodig want dat wordt steeds zeldzamer

- Er waren weer vorderingen met Ebola, het voormalige Crucell (nu Jansen onder de paraplu van Johnson & Johnson) maakt vorderingen met een antimiddel.

-Amerika is meer in voor knuffelen, zo blogde ik al

tijdgeest: knuffelen, Houellebecq en de millennials in de NRC

De afgelopen week toonde veel van de tijdgeest en dat viel niet mee. Ik zag drie tekenen.

Er zijn zowel tekenen dat de tijdgeest meedogenlozer wordt als dat deze eindelijk zachter wordt.

Meedogenlozer  door de fundamentalisten en het ontstaan van meer losers bij de millennials en een voorbeeld van zachter door de opkomst van knuffelen.

Dat laatste was een van de populairste artikelen in de Wall Street Journal. Knuffelen in de WSJ voor $80 per uur, met kleren aan, want Amerika blijft preuts

http://www.wsj.com/articles/professional-cuddlers-embrace-more-clients

Deze week werd gekaapt door het moslimfundamentalisme. De nieuwe, onvoorstelbaar gruwelijke aanslag op Charlie Hebdo, krom gerechtvaardigd als terugslaan op het beledigen van de profeet. Ze winnen, want cartoonisten en columnisten kijken nog wel drie keer uit iets negatiefs over de profeet te zeggen (nodeloos beledigen is ook niet zo nobel).

Je hoort van moslimzijde dat de gewelddadigheden van Parijs kinderspel zijn bij wat gebeurt in het Islamitische Kalifaat (binnenkort ook heersend over het grootste deel van Libië) en Boko Haram (met afgelopen week het uitmoorden van een stad in Nigeria).

Gelukkig ook veel verstandige geluiden zoals van Aboutaleb en de grote meerderheid van de moslims.

De omslag van de afgelopen week van Charlie hebdo ging over het boek van Houellebecq Soumission. Daarin voorspelt hij de opkomst van het Islamitisch Kalifaat in Frankrijk door het winnen van de  kandidaat van de Moslim Broederschap uit weerzin tegen de andere kandidaat, Marine Le Pen.

kelderende olieprijs zorgt voor deflatie in de eurozone

Energie zit voor een dikke 10% in de consumptieprijsindex van de eurozone. Nu de olieprijs is gehalveerd zorgt dat voor een daling van de inflatie. Het laatste cijfer liet zelfs een inflatie op jaarbasis onder nul zien, deflatie.
Ik heb wat regressieanalyse losgelaten van de stijging van de inflatie en de stijging van de olieprijzen op jaarbasis.
De daling van de olieprijzen werkt nog jaren door in lagere inflatie. Volgens de gevonden verbanden is een daling van 50% van de olieprijzen goed voor een daling van de inflatie 2,3% cumulatief in de komende twee jaar.Het kan overigens best meer of minder worden.
De kerninflatie daalt maar heel langzaam. Daarom denkt men dat de periode met dalende prijzen snel voorbij is. Ik denk dat de kerninflatie verder zal afzwakken en dat de neerwaartse invloed van de lagere olieprijzen van het afgelopen jaar voldoende is voor deflatie in 2015.
Het gevonden verband wijst overigens op een structurele inflatie van 1,1%, lager dan wat het doel van de ECB is (2%). Ik denk dat zij beter hun doelstelling kunnen verlagen van 2% naar 1-1,5%.

markt: werkgelegenheidscijfers VS om te huilen

De participatiegraad daalt. De beroepsbevolking daalt. De arbeidsmarkt was 273.000 kleiner volgens de cijfers uit het Household Survey. Als deze trend zo doorgaat is over vijftig jaar de beroepsbevolking van de VS onder nul gedaald. Uiteraard gaat de werkloosheid zo snel omlaag.
Lonen dalen. De lagere loonstijging ziet men als teken dat Secular Stagnation doorzet met sterk deflatoire tendensen.

Plaatje komt uiteraard van zerohedge waar ze grossieren in pessimistische verhalen en plaatjes.

bovenstaand plaatje komt via mijn Londense collega Steven Bell. Dat wijst erop dat de afwijking van de loongroei van wat de arbeidskosten (employment cost index) tijdelijk zal zijn.
Het lijkt een beetje op wat het afgelopen jaar in Engeland gebeurde: eerste lagere loonstijging en toen weer beter. Het klopt ook een beetje met de ervaringen in Nederland als er mer mensen in deeltijd gaan werken. Dan dalen de gemiddelde lonen maar door de groei van het aantal gewerkte uren en werkers is er toch inkomensgroei.

En inderdaad, als je niet naar loon per uur maar loon per week kijkt, ziet het er ineens een stuk beter uit.

This time is different: men concentreerde zich totaal op de loongroei en niet de werkgelegenheidsgroei met bijbehorende daling van de werkloosheid. We vonden vorige maand 321.000 groei werkgelegenheid al fors, maar dit werd nog eens opwaarts bijgesteld naar 353.000. Inclusief de andere bijstellingen was de groei van 252.000 van de werkgelegenheid een mooi cijfer, ietsje beter dan de consensus van 240.000. De werkloosheid daalde naar 5,6% en zit nu dicht bij (maar nog erboven!) de 5,2-5,5% range waar de FED denkt dat de loongroei zal aantrekken.
De groei van de werkgelegenheid in 2014 was het beste sinds 1999 en dat ondanks matige groei van het ambtenarenapparaat.

De minder snel groeiende arbeidsmarkt heeft niet voorkomen dat de groei van de werkgelegenheidsgroei nog steeds aan het versnellen is. Republikeinen zeggn, zo schampert Krugman, dat dit komt omdat men een republikeinse verkiezingsoverwinning zag komen en werkgevers daardoor meer mensen in dienst durfden te nemen.

VIX leidt S&P hoger

Als de angst groot is stijgt de geëiste risicopremie. dat betekent daarna meestal betere opbrengsten voor aandelen.
Sinds 2013 vinden we een VIX boven 12% hoger dan normaal. Als door diverse gebeurtenissen de VIX steeg, dan had je inderdaad in de maand erna navenant hogere stijging van de S&P zoals het bovenstaand plaatje laat zien.
Dit is natuurlijk geen stabiel verband. Dat men een 12% VIX normaal vindt, is niet normaal, maar een uitvloeisel van zeer royaal monetair beleid. Liquiditeitsinjecties van centrale banken drukken de volatiliteit en daarmee de VIX. De FED wordt minder scheutig en dan kan het gebeuren dat de VIX structureel wat hoger komt te liggen. Dat hoeft niet veel te zijn, maar toch.
Overigens was de VIX de afgelopen maand wat hoger en dat zou moeten leiden tot een goede januarimaand voor de S&P. Wie weet.

weg met QE, voer geen islamitische bankieren in

Lukas Daalder piekert zich suf (Financieel dagblad: ECB, doe het niet, 17/12/14) waarom de ECB over zou moeten gaan tot quantitive easing, QE, via het ongeremd opkopen van staatsleningen van wegkwijnende eurolanden.
De ECB is te laat. De rente is al te laag geworden en verdere rentedaling kan haast niet meer werken.
Je helpt noodlijdende banken niet omdat de rentecurve minder steil wordt en dat is slecht voor hun winsten. Je pompt misschien aandelenkoersen op, daarmee help je maar weinig mensen (de beruchte 1%). De rente is al belachelijk laag, veel lager dan toen de FED met QE begon.


Als de ECB inderdaad overgaat tot grootscheepse QE en centrale banken grootscheeps hun eigen staatsleningen moeten gaan kopen, dan dreigt het gevaar dat de rente in o.a. Duitsland tot lange looptijden negatief wordt. Nu is de rente al tot vijf jaar negatief.
We hebben islamitisch bankieren ingevoerd zelfs zond dat Wilders hiertegen geprotesteerd heeft.

Ik verkondig de stelling dat het renterisico zo asymmetrisch is. De tienjaar rente in Duitsland kan niet meer dan 0,5% dalen en meer dan 2% stijgen.
Dat is klinkklare kletskoek volgens een collega van mij. De tien jaar rente kan fors negatief worden als de ECB maar genoeg doorzet.
Misschien is islamitisch bankieren tegen rente 0 wel te hoog gegrepen voor de eurozone. Men begint steeds meer te schrijven dat het helemaal mis is met de economie. Zo'n lage rente duidt op het einde van de rijke westerse wereld. Bill Gross weet dat inmiddels ook zeker. bereid je maar voor op extreem lage rendementen (en als je niet bij hem belegt, dan moet je rekenen op negatieve rendementen natuurlijk).  
Nederlandse pensioenfondsen moeten flink gaan korten door de huidige lage rentes. Het heeft geen zin meer om lijfrentes te kopen, dat is te duur. Terecht komt men in opstand om nog voor het pensioen te sparen bij een rente van nul. Men bereidt zich voor op totale armoede.
Kortom, eens met Lukas Daalder: ECB doe het niet. Waarom hebben we hier nog geen demonstraties voor?  

koper minder omlaag dan olie

bron morgan stanley woodmac

een permanent plateau van lage rentes

Zo noemde Minack de lage rentes van het moment. This time is different: de rente stort in terwijl de economische verrassingen meevallen (niet alleen door de lage olieprijzen)

Het ligt allemaal aan nijver door kopende centrale banken en mevrouw Watanabe die schatten met geld aan het verdienen is op haar oude dag. Het is de terreur van oude sokken die volgens Minack deze vreselijke situatie voor pensioenfondsen aan het creëren is, nog meer dan de monstertjes Yellen, Kuroda en Draghi met hun onverantwoorde Great Monetary Experiment.
Gundlach zit helemaal te glimmen met zijn voorspelling dat de Amerikaanse 10-jaar rente onder de 1,38% komt. Onder 1% zegt hij nu zelfs. En hij krijgt bijval van Gross en die voert op 70-jarige leeftijd tegenwoordig die oude sokken aan.

 Alhambra Investment Partners – Only Stocks Are Left Minding The ‘Recovery’
Zij vinden dat monetair beleid faalt, geen groei oplevert en nu dan dus deflatie en rentes van 0. Aandelen moeten nu ook naar 0 volgens hen. 
Ik zie eigenlijk niet waarom grondstoffenprijzen zo goed de rente en aandelenmarkt moeten volgen, dat deden ze in de historie meestal niet. Waarom een dalende olieprijs de inflatieverwachting voor 10 tot 30 jaar zo omlaag brengt is me een raadsel. Ach, ik kan het wel enigszins aangeven, de markt is niet helemaal gek. Het inflatie-anker van 2% is gevallen en dan weet men niet meer wat het wel moet zijn en vindt er trending naar beneden plaats. Het supercyclusverhaal van grondstoffen door China is in duigen gevallen. 
Al dat aanzwellende geroep dat de lagere olieprijs een vraagprobleem aangeeft is erg overdreven. De vraag en aanbodcurve van de olieprijs is buitengewoon steil. Kleine vraag en aanbodveranderingen kunnen heel grote prijsveranderingen veroorzaken, zoals ook deze keer weer blijkt. D.w.z. ja, er is een vraagprobleem, maar het is maar klein.Het is niet zo dat de vraag naar olie met meer dan 1 of 2% valt, nee, zo erg is het niet. Toch kan als het aanbod ook 1 of 2% omhoog gaat de prijs van olie halveren.

Gundlach: rente gaat flink verder omlaag in de VS want olieprijs geeft aan dat economische groei wegglijdt

Gundlach is sinds de val van Bill Gross de officiële obligatiekoning van Wall Street geworden. De laatste jaren kwam er veel uit van wat hij voorspelde.
Nu voorspelde hij in de Barrons dat de Amerikaanse tienjaarsrente van 2,1% zou gaan dalen naar onder de 1,4%. De economische groei gaat behoorlijk tegenvallen in de VS, zoals de grondstoffenprijzen en de obligatiekoersen al aangeven in met name Europa en Japan.
De daling van de olieprijzen komt vooral door een wegvallende vraag. Het gaat veel slechter met de economische groei in de wereld dan iedereen denkt. Vooral in dollars gemeten (en dat is natuurlijk wel zo, maar dat voelt niet zo aan). De lage olieprijzen veroorzaken allerlei problemen met de investeringen, schulden van oliemaatschappijen, olie-exporterende landen.
De FED zal later dit jaar de rente gaan verhogen, maar de lange rente zal dan toch dalen: er komt een enorme vervlakking van de rentecurve.

 Hierboven staat een standaardplaatje van mij welke tienjaarsrente in de VS hoort bij de tweejaarsrente en de ISM.
Ik heb het modelletje doorgetrokken en de tweejaarrente met 0,05% per maand laten stijgen, de ISM laten dalen naar 54 en het voortschrijdende tienjaargemiddelde van de tweejaar rente laten dalen zoals in de afgelopen maanden gebeurde. Dan krijg je de grijze stippellijn. Eind 2015 zou je dan op 1,85% zitten.

Centrale banken blijven zich blauw kopen in 2015. De FED en Bank of England houden de boel constant, maar Japan koopt onverdroten door en de ECB gaat ook kopen. Dat forceert de SNB om meer te kopen om de Zwitserse frank niet te sterk te maken tegen de euro. In China denkt men ook over iets dat lijkt op QE en dat de yuan niet te sterk moet maken. Volop kopers van staatsleningen dus. Verzekeraars en pensioenfondsen moeten gedwongen ook steeds meer kopen. Beleggers buiten de centrale banken zitten gemiddeld nog te veel onderwogen obligaties en worden gedwongen bij te kopen.

Sinds 2010 prijst de markt voortdurend veel te veel renteverhoging van de FED in. Volgens Bianco wijst niets er op dat 'this time is different'. Geen versnelling groei werkgelegenheid, verdere daling initial claims, tegenvallende investeringen, te lage inflatie door lage dollar en inflatie. Gewoon 10-20% daling van de S&P en erkomt gewoon QE4.

Kan helemaal niets meer de Nederlandse pensioenfondsen redden, moeten zij hun premies enorm gaan opvoeren om tegen de huidige rentes nog een schamel pensioen op te bouwen?
De obligatiemarkt zit aanzienlijk lager dan de dots van de FED aangeven. De markt negeert de voorspellingen van de FED. Zij zien dat er rentevervlakking komt en worden bevestigd in hun angsten dat de groei gaat tegenvallen. Maar de groei gaat waarschijnlijk niet tegenvallen. Lagere olieprijzen zorgen voor meer groei. De werkloosheid is nu laag genoeg in de VS om hogere loongroei te krijgen en daar is de FED allergisch voor, want dan zijn ze snel behind the curve bij een eventuele bestrijding van de inflatie. De FED heeft al een draai gemaakt naar een minder ruim beleid in de afgelopen vergaderingen. Het enige dat ze moeten zeggen is dat de Amerikaanse economie een hogere rente nodig heeft, omdat anders te weinig geïnvesteerd wordt (er worden alleen maar eigen aandelen gekocht) en men deflatievrees kweekt met die lage rente.
Wat ook gaat gebeuren is dat de QE van de ECB gaat tegenvallen. Ja hij komt, maar met mondjesmaat en alleen de eigen centrale banken mogen waarschijnlijk slechts hun eigen staatsobligaties kopen.
De markt kan ineens weer normaal gaan reageren op de komende renteverhogingen van de FED en dat zit je al snel op 3,5% rente. Ik denk dat daarvoor wel eerst de olieprijzen moeten herstellen, want dat lijkt te maken te hebben met de breuk in onderstaand plaatje.

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen anderhalve week

De beurzen hadden een aarzelende afsluiting van het oude jaar en er is nog geen januarirally zichtbaar. Dat hoort wel in een jaar eindigend op een vijf, in het jaar voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Er was wel een grote instroom bij de (Amerikaanse) aandelenfondsen, vooral ETF's. De graadmeter voor de volatiliteit, de VIX liep op naar 20.
Men piekert over de gevolgen van de olieprijsdaling die maar doorgaat  op de winsten en investeringen van de oliemaatschappijen. De olieproductie in Rusland was in 2014 gestegen ondanks daling productie van de grote ondernemingen uit oude velden (piekolie!). De roebel lijkt te stabiliseren na de grote val en niet meer te dalen dan de olieprijs door krachtig ingrijpen vanuit het Kremlin. Olie is nog steeds belangrijk: de wereld is bezorgd om de longproblemen van koning Abdullah van Saoedi-Arabië.
 De ISM daalde meer dan gedacht van 58,3 naar 55,5 (door problemen in de havens aan de westkust denkt men). De initial claims voor werkloosheid in de VS stegen meer dan verwacht, maar bleven onder 300.000, wat laag is. De Chicago FED index op basis van 85 surveys steeg flink. Personal spending steeg 0,6% in november, een goede groei van de consumptie in het vierde kwartaal aangevend. andere indicatoren wijzen op minder uitbundige groei (3%?).
De groei over het derde kwartaal in de VS werd bijgesteld naar 5%, meer dan iedereen had gedacht.
De PMI's vielen in Europa iets tegen, behalve Duitsland. De NEVI-index daalde in Nederland maar bleef boven 53. 

In Griekenland lukte het niet om een president te kiezen. Nieuwe verkiezingen op 25 januari kunnen Syriza aan de macht brengen (onzeker, de nieuwe partij van Papadopoulos kan hier misschien een stokje voor steken). Syriza wil in de euro blijven, maar de staatsschuld moet dan gedeeltelijk kwijt gescholden worden. Men wil toch in de euro blijven en het bankwezen overeind houden. Dat wordt moeilijker omdat Griekse staatsschuld dan geen onderpand mag zijn. Bovendien moet het bankwezen schulden aan armlastige kiezers gaan kwijtschelden. Merkel ziet dan een grexit als onvermijdelijk en tilbaar. Vooralsnog was er weinig besmetting van de koersen in de europeriferie te zien.

De rente zette nieuwe dieptepunten in Europa. Gundlach, de nieuwe obligatiekoning na de val van Gross, ziet in de VS ook nieuwe dieptepunten (10 jaar rente onder 1,38% tegen 2,1% nu). De daling lijkt wel minder hard te gaan. Praet (de hoofdeconoom van de ECB) vond dat QE nodig was , anders kan de balans van de ECB te weinig groeien. Deflatie in Spanje is toe aan het nemen. Door de lage olieprijzen is een daling van de consumptieprijzen in ten minste het eerste kwartaal vrijwel zeker in de eurozone.
De Peoples Bank of China is verder aan het verruimen, een soort imitatie QE aan het doen. De balans van de Zwitserse centrale bank groeit door de ECB QE verhalen ook weer. Anders zou de frank weer te sterk worden.

Piketty over Japan: ongelijkheid tussen generaties, de te grote staatsschuld die klein is in hun asset economy

Er stond een interview in de Asia Nikkei Newsweek http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/The-new-inequality-is-between-generations met Piketty, waarin hij enkele interessante toelichtingen op zijn theorieën geeft via Japan. Hij verheugt zich straks te gaan zien hoe het er in Japan toegaat. Sinds zijn boek is zijn leven flink veranderd. Daarvoor had hij nauwelijks een voet buiten Frankrijk gezet en nu reist hij de wereld af. Als socialist wordt hij nu overspoeld met geld en toch zal hij doorgaan met zijn theorie dat hoge inkomens en vooral vermogens meer belast moeten worden.

Ik lees veel Amerikaanse blogs en economen en die bestrijden Piketty meestal met vuur en zwaard. Piketty heeft een gevoelige snaar geraakt. De rijken betalen al bijna alle inkomstenbelasting in de VS, veel meer van hun inkomen gemiddeld dan de lagere inkomens (stel voor dat het andersom was; alhoewel: je hebt dat verhaal van de secretaresse van Warren Buffett die een hoger % belasting betaalde). De Laffercurve heeft zijn gelijk bewezen: te veel belasting heffen veroorzaakt een zo veel lager nationaal inkomen dat de totale belastinginkomsten gaan dalen. The American Dream geeft uitzicht aan elke (blanke en gele) Amerikaan om tot die rijkste 1% te gaan behoren die zo extra getroffen zou gaan worden door de plannen van Piketty. In oude polls die ik me herinner denkt ongeveer half Amerika ooit tot die rijkste 1% te kunnen gaan behoren als alles meezit. Nu zal dit wel minder zijn, maar er zijn nog genoeg Amerikanen die er zo over denken, anders kun je de grote verkiezingsoverwinningen van de republikeinen moeilijk voorstellen. Verhoging in Frankrijk van toptarief naar 75% bracht nauwelijks iets op en is geschrapt. De prikkel om minder belasting te betalen voor de superrijken was gewoon te groot: men vond voldoende manieren die 75% te ontwijken.

Ik denk dat ze wel een punt hebben dat je voorzichtig moet zijn met belastingverhogingen, maar dat ze wel nodig zijn om de ongelijkheid niet te ver uit de hand te laten lopen en de overheidsfinanciën  enigszins te helpen. Dat zou dan vooral hogere successierechten moeten zijn. Dat is niet populair om het maar eens voorzichtig te stellen. Kinderen hebben meer recht op het vermogen van de ouders dan de staat. Maar toch, het zal straks moeten.

Drie punten uit het interview vind ik de moeite waard meer aandacht te geven

 1.   De titel van het interview: de nieuwe ongelijkheid is die tussen de generaties

2.    2.  De ongelijkheid van inkomens en de hoogte van vermogens in Japan nu de groei al enige tijd lager is

3.    3.  Hoe kan Japan van zijn 200%+ staatsschuld versus inkomen afkomen

De nieuwe ongelijkheid is tussen generaties

Sinds de Industriële Revolutie is het verschil in inkomens tussen het rijke Westen en de arme rest van de wereld bijna voortdurend gegroeid. Pas na 1998 zie je een kentering. De Opkomende Landen zijn ineens harder gaan groeien en vooral na 2006 vindt iedereen dat dit zo zal blijven, al gelooft men sinds kort niet meer dat het verschil in groeitempo zal toenemen. Het is vooral de opkomst van de middenklasse in die Emerging Markets die deze snelle groei mogelijk maakt. Anders dan in andere Kondratieffgolven zorgt deze opkomst voor problemen voor de Developed Markets. Daar heeft de jonge middenklasse die moet concurreren met top van de middenklasse in landen als China en India het zwaar. Twee eeuwen lang was het een van de hoogste wijsheden dat je beter gemiddeld in Amerika kon zijn dan briljant in landen als China. Dat is niet langer zo en wereldwijd gezien terecht.

Een en ander raakt de belangen van de gevestigde orde (bedrijfsleven, overheid en arbeid) en die weten dan altijd veranderingen met succes te traineren. 

Daar stuiten we op een van de redenen waarom de vakbond het zo moeilijk heeft: ze behartigen vooral de belangen van generaties die het zo veel beter hebben dan die van de jongere generaties. De babyboomer (en ook de wat ouderen) heeft goedkoop het huis gekocht, mocht deels eerder met pensioen, profiteerde van de gasbel en had een vast arbeidscontract zelfs als hij geen universitair diploma had. Hun kinderen zitten met de gebakken peren. Ze hebben een te duur huis gekocht, krijgen 0% rente op hun spaargeld, moeten later met pensioen en zitten met de gevolgen van klimaatverandering opgescheept. Voor het eerst sinds 1800 hebben ze het slechter dan hun ouders (al zal dit denk ik uiteindelijk wel weer goed komen) .

Een deel heeft het straks goed, als ze erven van hun ouders. Daardoor neemt ongelijkheid toe.

Door globalisatie van ook de belastingtarieven betalen heel wat rijken minder belasting dan de middenklasse. Dat brengt het normale sociale contract in de samenleving in gevaar.

De ongelijkheid van inkomens nu de groei in Japan al geruime tijd lager is

In Japan is de inkomensongelijkheid ongeveer vergelijkbaar met die in Europa en de toename van de ongelijkheid ook.

De economische groei in Japan was niet zo laag, niet veel anders dan het gemiddelde sinds 1700 in Europa. Sinds 1700 was er gemiddeld 1,6% groei, waarvan 0,8% door bevolkingsgroei. Dat was genoeg voor een vertienvoudiging van de welvaart per hoofd. 

Japan kwam straatarm de oorlog uit en groeide daarna enorm. Daardoor had men rond 1960-1979 nog niet zo veel geld opgepot. Bezittingen waren twee à drie maal het BNP. Na de terugval van het economische groeitempo na 1970 begon  die verhouding te stijgen en dat zette zelfs na 1990 nog door. Nu heeft men ongeveer zes à zeven keer meer asets, bezittingen dan de omvang van het BNP. Dan heeft een terugval van de huizenmarkt veel grotere gevolgen. Een over het hoofd geziene positieve ontwikkeling is dat die bezittingen veel harder gestegen zijn dan de staatsschuld. (Iets dergelijks zag je ook in Italië waar de verhouding assets/ economy ook heel hoog is, in lijn met de lage groei en reltief hoge besparingen, net als Japan).

Hoe komt Japan van die 200%+ staatsschuld af

Die staatsschuld is niet zo groot gezien de totale bezittingen van het land. De overheid bezit ook veel zaken, de netto schuld is een stuk kleiner. Als de inflatie laag is en het uit de groei moet komen, dan duurt het heel lang. Engeland had in de 19de eeuw ook meer dan 200% schuld, maar het duurde meer dan zestig jaar om onder de 100% te komen.

Duitsland en Frankrijk hadden na de Tweede wereldoorlog ook meer dan 200% staatsschuld. Daar verdween die door zeer hoge inflatie (ongeveer . 50% per jaar tot 1950 in Frankrijk) in vijf jaar.

Zonder inflatie gaat het lang duren en daarom is het goed dat Abenomics naar 2-4% inflatie streeft(daar laat Piketty een stokpaardje van socialisten zien: bij 4% inflatie wordt deze oncontroleerbaar, deze mag slechts tijdelijk boven 3% uitkomen).

Omdat de bevolking van Japan krimpt is er weinig kans dat men zonder hyperinflatie van die staatsschuld af kan komen. Daar hyperinflatie de asset economy hard raakt, is hyperinflatie zeer onaantrekkelijk voor Japan dat (nu nog) bol staat van de assets.

De enige echte eye opener was dat de Japanse overheidsschuld zo veel minder was gestegen dan de totale asset economy. Daardoor kon de rente zo enorm laag blijven. Voor de toekomst is het zeer de vraag of de asset economy in Japan harder zal groeien dan de overheidsschuld gezien het enorme overheidstekort dat door hogere zorgkosten enorm blift en dat bij een demografisch afgedwongen ontsparing waardoor ook minder assets worden vergard (zelfs netto verkocht moeten worden). 

update vierjaarscyclus

De S&P500 stijgt nog steeds zoals de doorgetrokken vierjaarstrend. De koersen zitten iets boven trend, maar dat kan in de fase GH nog meer worden.

Het lijkt er wel op dat de S&P moeite heeft verder boven het vierjaarsgemiddelde uit te stijgen.

Trailng earnings stijgen mooi, maar de winst een jaar vooruit daalt door lagere winsten voor oliemaatschappijen en een lagere ISM helpt ook niet

tien verrassingen voor 2015

Elk jaar zet ik tien economische verrassingen voor het komende jaar op mijn blog. Die kwamen vaak verrassend goed uit. Die voor 2014 kwamen het slechtste uit. Ik evalueerde dit op 

http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2014/11/evaluatie-van-de-tien-verrassingen-die.html

Er is niet veel veranderd sindsdien.

De kaart van de Kondratieffgolf liet me niet in de steek. De rente steeg inderdaad minder dan was ingeprijsd, maar ik voorspelde niet de grote daling die plaatsvond, o.a. omdat ik boven consensus groei voorspelde. Er kwam maar weinig uit van de verrassingen. Selectief had men er nog wel winst op kunnen maken, zoals bij grondstoffen in koffie en goudmijnen hebben enkele mooie rally’s gehad, BRIC’s deden het afgedekt voor valutarisico goed, India en China waren de twee toplanden, maar Rusland was bar en boos slecht. Geen Elfstedentocht ondanks (eerder juist door) de polar vortex in de VS. Kim Jong Un is nog aan de macht, al was hij enige maanden van het toneel verdwenen en heeft The Interview mijn idee overgenomen.

Het nieuwe jaar is begonnen. Tijd voor tien nieuwe verrassingen à la Byron Wien. Dat zijn volgens hem voorspellingen die door de consensus een zeer lage kans toegedicht worden maar toch zo’n 1/3 kans hebben of beter om uit te komen. Byron Wien is heel optimistisch over de wereld, hij ziet bijvoorbeeld veel in de Medische Revolutie. Om hem te eren voorspel ik een medische doorbraak ergens in 2015 op gebied van kankeronderzoek, combinatietherapie, diabetes of Alzheimer of iets dergelijks

Waaraan denk ik dit jaar?

          1.

  Stijging van de S&P zoals de kaart van de Kondratieffgolf aangeeft (wegens succes al weer geprolongeerd)

         2.

  De S&P explodeert tot ongeveer augustus om daarna fors te dalen. Enigszins het 1987 scenario. Kans op grote val dollar dan. De Russell2000 (small caps) doen het relatief goed.      3.     

  De rente gaat veel meer stijgen dan is ingeprijsd in met name de VS, vooral door meer loonstijging dan verwacht. De FED gaat zeggen dat de economie een hogere rente nodig heeft, omdat anders alleen aandelen teruggekocht worden in plaats van dat er geïnvesteerd wordt.

           4.

.     De economische groei valt tegen in de VS, het blijft doormodderen op ongeveer 2,3% groei. De groei van de werkgelegenheid zwakt af, er is een negatieve bijdrage van de netto export, investeringen vallen tegen, millennials geven hun geld niet uit, vooral niet aan huizen. Door gridlock bezuinigt de Amerikaanse overheid meer dan gedacht.

           5.                                                                                                                                             Groot Brittannië wordt een grote politieke chaos na de verkiezingen. UKIP vormt regering samen met de conservatieven. In het VK besluit men om te gaan stemmen om de Europese Unie te verlaten. Uit woede besluit koningin Elisabeth om af te treden.

           6

    De euro zakt onder 1 tegen de dollar. Er blijft deflatie in de eurozone door interne devaluaties van de periferielanden.

          7.

  De beurzen van de BRIC-landen doen het geweldig (ik probeer het nog eens). Overspeculatie drijft Chinese koersen op, India gaat heel vaak goed omhoog op Modi, hun demografie en de goede kwaliteit van de ondernemingen en dalende inflatie, Rusland kan het onverwacht goed doen als de olieprijzen weer stijgen, de zaken in de Oekraïne stabiliseren en de sancties worden opgeheven. Brazilië raakt weer op het goede pad, Petrobras wordt geholpen, de inflatie daalt waardoor er een veel ruimer monetair beleid gevoerd kan worden.

         8.

    Er vindt een grote terreuraanslag plaats via een drone. Het verbaast me dat dit nog niet is gebeurd. Slechts een voetbalwedstrijd in de Balkan is er door verstoord geraakt in 2014. 

        9.

.     De opkomst van millennials zet door. Men gaat daardoor gezonder eten in de VS. De koers van McDonalds krijgt klappen. Amerika voert een obesitas taks in

       10.

een medische doorbraak ergens in 2015 op gebied van kankeronderzoek, combinatietherapie, diabetes of Alzheimer of iets dergelijks

Sommige dingen zijn natuurlijk behoorlijk consensus. Politieke onstabiliteit in het VK wordt alom verwacht. Men ziet zelfs een regering labour/conservatives. UKIP lijkt net niet groot genoeg te worden om de grootste partij te worden. Om dat te voorkomen moeten de conservatieven heel lelijke dingen gaan zeggen over Europa. Labour moet een liefdesverklaring afleggen aan Schotland om daar nog zetels over te houden. Allemaal geen zaken waarbij Elisabeth als een kat gaat spinnen zoals ze volgens Cameron deed toen de Schotten toch voor Brittan stemden.

Rentestijging voorspelt nog steeds vrijwel iedereen. 0,5% voor de 10 jaar rente in Duitsland is absurd. We zagen in 2014 total returns van bijna 30% voor zeer lange leningen. Dat is onmogelijk voor 2015 tenzij de rentes onder nul gaan dalen. Koersverliezen op 30 jaar leningen van 20% of meer beginnen goed mogelijk te worden. 

Dit zou natuurlijk niet consensus moeten zijn gezien de ervaringen sinds 2009. Het plaatje van Bianco laat sinds 2009 zien wat de markt inprijsde aan rentestijging voor het volgende jaar. Altijd zag men een flinke stijging van de korte rente, die steeds maar niet plaatsvond. Het verschil met 2015 is dat de markt nu onder de voorspellingen van de FED zit, minder rentestijging inprijst.

De FED moet woord houden en in juni de rente beginnen te verhogen, anders wordt Yellen te veel gezien als een draaikontje. De reden voor de rentestijging moet dan vooral een onverwacht grote stijging van de lonen zijn in de VS. Niet voor iedereen, maar voor heel wat sectoren. Nogal wat indicatoren wijzen op een plotselinge loonstijging. De beste economen zoals Hatzius geloven hier geen snars van, er zal volgens hen maar weinig loonstijging zijn.

Om me een beetje in te dekken tegen overoptimisme heb ik wat pessimistische stellingen toegevoegd zoals

2,4,6,8. Die zijn daardoor in tegenspraak met de rest. Mijn basisscenario is Goldilocks met iets betere economische groei dan verwacht in het Westen, lage inflatie (onder nul in de Eurozone) en gulle centrale banken met uitzondering van de FED. Ik zie betere tijden voor millennials in Amerika.