6 december 2015

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Het was de week van Draghi die niet gaf wat hij beloofd had, een ISM van onder 50, een Yellen die bijna garandeerde de rente gaan verhogen deze maand en van de werkgelegenheidsgroei in de VS die sterk genoeg was die garantie te laten herhalen via FED-doorgeefluikje Hilsenrath in de Wall Street Journal.
De dollar/euro kreeg de op één na grootste optater op één dag sinds de invoering ervan. Beurzen verloren heel even de nodige procenten, vooral in Europa en de rente zigzagde flink omlaag en omhoog.

Uiteindelijk vond Wall Street dat goed economisch nieuws (banengroei) echt goed was voor de beurzen en resulteerde er een week waarin de S&P per saldo nauwelijks van zijn plaats kwam en de rentestijging beperkt was.
De banengroei was 211.000, iets beter dan verwacht met opwaartse herzieningen in vorige maanden. De participatiegraad steeg, de werkloosheid bleef constant omdat meer mensen een baan gingen zoeken en zo de beroepsbevolking even veel steeg als het aantal werkenden. Loongroei was weer 0,2% per uur, in reële termen in orde.

Het handelstekort van de VS viel tegen met dalende export en import.

De ISM daalde onverwachts naar 48,6 en de ISM prijzen was een schamele 35 (door lagere grondstoffenprijzen). Dat was goed voor daling van de rente die totaal ongedaan gemaakt werd door Draghi en de goede werkgelegenheidsgroeicijfers. Draghi had herhaaldelijk beloofd met iets extra’s te komen en zijn trawant Praet had dat onderbouwd. Draghi stelde nooit teleur, dus mijn collega Steven Bell was overtuigd dat Draghi een mooi konijn uit de hoed zou toveren, maar Steven zei dat het een dood konijn bleek. Het verzet van Duitsland, Nederland en de Baltische staten damde de goedgevigheid van Draghi in, misschien ook om niet te veel tegen de FED in te gaan. Draghi verlaagde de rente op vrije reserves van banken met 0,1% tot -0,3% en beloofde langer door te gaan met QE, maar de markt had veel meer verwacht. En in een speech in New York vrijdag wist Draghi de gemoederen enigszins tot bedaren te brengen: hij blijft een krachtige sinterklaas.
De ISM voor de dienstensector daalde meer dan verwacht naar 55,9, toch nog steeds een goed cijfer.

De PMI’s van China en de VS waren slecht, maar in de rest van de wereld was er veelal enig herstel, vooral in de rest van Azië.
De consumptie groeit goed, gedragen door reële inkomensgroei vanwege lage inflatie en groei werkgelegenheid en dat moet uiteindelijk leiden tot een betere ISM en andere PMI’s.

De olieprijzen daalden verder, de OPEC kon niet tot een daling van de productie besluiten (daar is Poetin voor nodig) en het is al tijden uitzonderlijk warm. Dat laatste zorgt voor meer bouw en minder detailhandelsverkopen van winterspullen.

De mooie ronde getallen zorgen voor barrières bij de beurzen: 2100 voor de S&P, 20.000 voor de Nikkei. Het 2011 scenario van per saldo weinig koersbeweging aan het einde van het jaar na herstel van een flinke inzinking blijft vooralsnog van kracht.

5 december 2015

de beren zijn los, maar de cyclus staat nog op groen (expansion)

De expansiefase is goed voor beurzen. Hierna komt downturn en dan start meestal de bear markt na een tijdje.

Nu al zie je een golf van pessimisme.
Centrale banken zijn niet meer te vertrouwen. Ze doen minder dan beloofd en kunnen markten niet meer stuwen. Dan heb je goed economisch nieuws nodig. In Europa zat men nog op de goed nieuws is slecht nieuws voor de beurs toer, maar in de VS waren ze maar wat blij met de goede cijfers over de werkgelegenheidsgroei. De zwakke handelscijfers werden maar vergeten.
De FED gaat de rente verhogen. Onvermijdelijk. Dan kan het economische nieuws maar beter goed zijn. Na de slechte ISM manufacturing en de niet zo slechte maar wel tegenvallende ISM non manufacturing was Amerika weer toe aan goed nieuws.
Lagere olieprijzen en toch een veel hogere beurs. Zelfs een lagere lange rente . 2,3% voor de tienjaarsrente in de VS en 0,7% in Duitsland is kennelijk van den gekke zo hoog.
Wat een zigzagweek op de beurs en met de rente. Omlaag op de ISM dinsdag, de rente omhoog op de wanprestatie van Draghi, beurs omlaag. En beurs en rente omhoog na de werkgelegenheidsgroeicijfers. Futures van de AEX die buiten de beurstijden om 5% omlaag gingen en omhoog.

Woelig en toch daalde de belangrijkste graadmeter voor volatiliteit, de VIX.
Ik had gedacht dat Draghi ietsje minder zou doen dan de consensus nu, maar plausibel zou maken dat bij de volgende vergadering  van de ECB weer sinterklaas zou spelen.
Mijn collega’s begonnen op de dag voor de ECB vergadering erg ongerust te worden over de ECB. Terecht dus.


Maar moeten we nog benauwder worden? Ik vind van niet, maar ik kan denk ik mijn collega’s niet geruststellen met verhalen dat december januari gemiddeld zo goed zijn, dat de negatieve invloed van de voorraadcyclus nu maximaal is en langzaam er een keer ten goede  moet komen (in 2016) en daarmee de ISM hoger wordt. Dat zou dan weer betere winstgroei inhouden. Nee, die winstgroei in de VS, daar geloven ze niet meer in. Hogere rentelasten, die te dure dollar, dalende olieprijzen, stijgende lonen. Piek in marge.
(maar: plaatje Minack: winstmarge iin VS niet zo extreem als totale marge aangeeft)
Ik begin wel erg afhankelijk te worden van stijgende olieprijzen. Dat wil nog niet lukken. Poetin heeft zoals overal mee de sleutel in handen. Hij wil uiteraard hogere olieprijzen voor zijn dure hobby’s in Syrië en Oekraïne.

2 december 2015

Waarom kwam er niet een voorspoedperiode na het financiële herstel van de beurzen en de huizenprijzen?

Onze hoofdgedachte in ons boek in 2009 was dat hoge economische groei betrekkelijk snel zou terugkeren na de kredietcrisis. Er waren immers heel sterke groeimotoren in de vorm van de BRIC’s en de enorme technologische vooruitgang vanwege met name de opkomst van het internet en wat daarmee samenhangt. Er zou ongekende monetaire stimulering blijven komen, want er was geen inflatiegevaar. De negatieve invloeden van de demografie zouden nog wat uitgesteld worden via langer doorwerken en de nog redelijke demografie in de VS en China.
De monetaire stimulering zou zorgen voor hogere koersen en schuldreductie vertragen/ pijnloos maken.

Die stijging van de koersen is er inderdaad gekomen en hoofdzakelijk voor de redenen die we gaven (het zou beter gaan dan de naargeestige verwachtingen, er zou goede winstgroei komen vergeleken met de groei van het BNP (want bedrijven en individuen stonden/ staan sterk) en er zou veel monetaire stimulering komen).

Met die voorspelde mooie economische groei in de wereld ging het helemaal mis. Daar kregen de pessimisten gelijk, maar om de verkeerde redenen. De pessimisten zagen een enorme groeiterugval door deleveraging, afbouw van de schulden.  
De schulden zijn (ook) na de kredietcrisis enorm gegroeid wereldwijd. De schuldopbouw was niet bij de westerse particulieren, maar bij de overheden en het bedrijfsleven in met name China.
Het bankwezen is behoorlijk hersteld in vooral de VS, maar er was ook herstel in Europa en Japan. Hoe het bankwezen in China er bij staat is onduidelijk, maar dat is al decennia zo, of een en ander te veel verslechtert is nog steeds mistig. Het bankwezen gaf te weinig krediet om goede groei te bewerkstelligen. Eerst was het te arm, daarna bleek de vraag van kredietwaardige partijen te zwak.

De pessimisten zaten er niet naast dat het financiële stelsel de groei zou belemmeren omdat er te veel schuld was opgebouwd. De effectiviteit van geldgroei om de economische groei aan te wakkeren (zichtbaar in de dalende omloopsnelheid van geld) daalde en daalde maar verder.
De kredietcrisis veroorzaakte een verschuiving van de schuldopbouw in de richting van de overheden. Daar ging het spectaculair mis in de europeriferie. (dit was misschien wel de grootste reden dat de groei wereldwijd zo laag bleef, iets dat we in 2009 niet zagen aankomen)
Schulden van bepaalde overheden waren zo groot geworden dat zonder steun van de rest van de eurozone en de ECB niet meer was voor te stellen dat je je geld als obligatiehouder helemaal terug zou krijgen.
Bijna alle overheden gingen bezuinigen, geheel tegen het recept van Keynes in dat je in tijden van crisis de vraag via de overheid moet stimuleren. En dat bij extreem lage rentes in de meeste westerse landen.
 Die bezuinigingswoede kwam onverwacht, want bezuinigende regeringen in slechte tijden zouden weggestemd worden. Niets van dat alles. Politici die bezuinigden werden meestal juist daardoor herkozen. Je zag het in de VS, waar de republikeinen steeds meer stemmen wonnen via nog meer bezuinigen, in Duitsland waar de zuinige Merkel  een enorm stemmenkanon bleek, in het VK waar de conservatieven herkozen werden en ook in o.a. Nederland waar Rutte werd gekozen op bezuinigen.  
Wij zagen die doorgaande bezuinigingen niet aankomen. De negatieve bijdrage van de overheid aan de Amerikaanse groei na 2011 was groot en ongekend hardnekkig. Pas in 2016 draait dit beleid waarschijnlijk. Demografie maakt bezuinigen waarschijnlijk (hier is nog geen duidelijk antwoord op gekomen vanuit de theorie, vooralsnog wijst de theorie er nog op dat bezuinigen niet goed is geweest voor ten minste groei op korte termijn) nodig om de overheidsschuld niet uit de hand te laten lopen, maar waarom moest dit hersenloos via een soort kaasschaafmethode. Bij deze lage rentes moeten overheden investeren, in infrastructuur en/of intellectueel kapitaal via onderwijs en r&d.

Die doorgaand negatieve invloed van de overheid op de economische groei zagen we niet aankomen, met als extreme uitwas de eurocrisis. We zagen de keer in de groei van de Emerging Markets ook niet aankomen.
Ja, de groei in China zou gaan afzwakken, maar dat zagen we pas na 2018 echt gebeuren. China zou een soort groeitraject als dat van Japan en Zuid Korea blijven afleggen. Hoge groei die langzaam minder zou worden totdat er een probleem zou komen met overinvesteringen. Dan zou het overigens behoorlijk mis kunnen gaan, want centraal geleide economieën zijn niet flexibel genoeg, laten het schuiven van de machten niet toe.
Andere Emerging Markets zouden flink blijven doorgroeien, het recept hiervoor is nu voldoende bekend en via de communicatierevolutie moeten regeringen uitkijken met tegen de belangen van het volk in te gaan via ostentatieve zelfverrijking.  Grondstoffenprijzen zouden verder stijgen, er was gewoon te weinig koper en olie.
De daling van de grondstoffenprijzen door minder nominale groei van het BNP in China tegen een niet meer sterkste valuta in de wereld kwam ook voor ons onverwacht, jaren eerder. Zoals bijna altijd onderschat men de kracht van hoge grondstoffenprijzen op nieuwe investeringen voor hogere productie en minder verbruik. (Het omgekeerde trouwens ook).

De derde misser in ons economisch verhaal was de gedachte dat het sterk staan van de machten individuen en bedrijfsleven genoeg was voor een voorspoedscenario. Het was inderdaad goed genoeg voor een herstel van de koersen en daarmee de asset economy, maar niet genoeg om de consumptie aante wakkeren. Ook de investeringsgroei was zwakker dan we dachten omdat men massief door bleef gaan met financial engeneering
via o.a. inkoop van eigen aandelen. De opkomst van individuen als macht in plaats van werknemers, employees, is inderdaad heel belangrijk geweest en essentieel om uit te leggen wat er gebeurde in de economie. De consument kwam sterk te staan via lagere prijzen, weinig pricing power, maar de inkomensongelijkheid nam toe. De middenklasse werknemer kreeg het relatief steeds slechter. Wij dachten dat de meeste mensen wel onder de noemer individu waren te scharen, je nam ze mee als huizenbezitter, kenniswerker, zorgmedewerker. Iedereen zat toch op internet en had zijn netwerk via bijvoorbeeld Facebook. Maar het bleek dat maar een klein deel van de westerse mensen kon profiteren van individualisatie, globalisatie, de kenniseconomie. Het was meer LinkedIn dan Facebook dat zorgde voor een sterke positie in de wereld. Hiermee samenhangend is er ook een teloorgang gaande van de vaste baan. Er komen steeds meer tijdelijke contracten met hun lagere lonen en grotere baanonzekerheid. Daarmee legt men in Japan uit waarom de nominale lonen er gemiddeld daalden in het afgelopen decennium.

De vierde misstap was met de demografie en de daarbij horende krimp van de beroepsbevolking in veel westerse landen. De vergrijzing zagen we aankomen en gaven daar behoorlijk wat aandacht aan. Men zou langer gaan doorwerken (sic) en daarom zou de echte klap pas later komen. De zorgklap komt pas als de babyboomer 75-80 wordt, niet als hij 65 wordt. De wat rijkere pensionado begint zijn bezittingen niet te liquideren als hij 65 is, maar pas op ongeveer 70-72 (dat was juist, het lijkt zelfs nog wat later te komen door al dat doorwerken van vooral kenniswerkers). Maar de productiviteit van de oudere werknemer neemt af (niet zo veel overigens) en houdt de gemiddelde stijging van de productiviteit tegen. Ook al door meer deeltijdwerk. Ouderen consumeren ook minder tot de tijd dat ze hulpbehoevend worden.

Een vijfde tegenvaller zat hem in de productiviteitsgroei. Dit kwam niet alleen door het stijgend percentage oudere werkenden, al is de invloed daarvan verrassend weinig beschreven in de economische theorie. Ik denk dat het vooral komt door de overschakeling van dingen kopen naar beleven. Relatief sterke groei van de dienstensector en krimp van de maakindustrie. Productiviteitsgroei in de industrie is altijd veel hoger geweest dan in de dienstensector. Bij de overheid is de productiviteitsgroei eeuwig op 0 gedefinieerd.
Ik zie heel wat meetproblemen. Het aantal ambtenaren is relatief flink afgenomen en de dienstverlening heeft er niet noemenswaardig onder geleden. Daar was dus productiviteitsgroei. Er is in het bedrijfsleven een cultuur van doorgaande kostenbesparing en reorganisaties ontstaan. Om de een of andere reden komt dit niet goed terug in de productiviteitsgroeicijfers. Een ander probleem is dat door internet ineens allerlei diensten gratis of bijna gratis zijn. Heel de netwerkcultuur van Facebook zit nauwelijks in het BNP. De laatste jaren zit intellectueel kapitaal eindelijk in de investeringen. Waarschijnlijk niet goed. De kennisexplosie van het afgelopen decennium is niet al te opwindend te zien in de waarde van intellectueel kapitaal in de berekeningen voor de groei van het BNP.
Er zijn ook de gewone argumenten waarom de gemeten productiviteitsgroei bijna is verdwenen: er is gewoon te weinig geïnvesteerd in het westen in het afgelopen decennium (dat gebeurde immers al in China) en daardoor moest de groei van de productiviteit wel een deuk krijgen. Maar ik denk dat de overschakeling naar beleven (en verzorgen) de hoofdoorzaak is voor de terugval van de productiviteitsgroei en in mindere mate minder fysieke investeringen en vergrijzing. De technologische vooruitgang versnelt eerder dan dat die vertraagt getuige de kennisexplosie sinds internet (ook al denken Gordon en Grantham hier heel anders over http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2012/11/gordon-groei-amerika-is-voorbij-door.html, o.a. door de terugval in productiviteit die je krijgt als je overstapt van goedkope fossiele brandstoffen naar dure alternatieve energie).     


ouderen worden ongelukkiger

dat is in strijd met oude verhaal dat je pas na de midlife crisis gelukkiger wordt. http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2010/12/vanaf-46-word-je-gelukkiger.html
Ouderen zitten klem. Wie krijgt de schuld?

Er is theoretische onderbouwing dat ouderen zich gelukkiger voelen: 2011 in the journal Psychology and Aging, which revealed that “emotional experience improves with age
Mij is uitgelegd dat dit komt omdat je na de midlife crisis niet langer veel te hoge verwachtingen hebt. Je trok tot de midlife crisis de trend van inkomensverbetering, carrière rechtlijnig door en dan zie je ineens dat dit niet gebeurt. Als je daarna je hierbij hebt neergelegd valt het in de jaren daarna niet meer zo vaak tegen. Je krijgt meer meevallers. Je bent wijzer geworden.
Sommigen schrijven de stijging van geluk van jongeren toe aan het legaal maken van marihuana (lijkt me kras dat dit en belangrijke oorzaak is) en het ongeluk van ouderen aan langer doorwerken/ juist niet meer aan de slag komen van ouderen en vooral slechtere pensioenvooruitzichten.
De daling van het geluk van ouderen begon al vóór de kredietcrisis. Onder water staan van hypotheken heb je eerder bij ouderen dan jongeren. Er is meer baanonzekerheid gekomen, vaste banen werden schaarser.
De uitkomst dat jongeren voor het eerst gelukkiger zouden zijn dan ouderen is merkwaardig. Schuld is vies, is hun motto. Minder schuld brengt geluk.
Geldzorgen zouden invloed kunnen hebben blogde ik al eerder http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2013/07/vanaf-46-minder-geldzorgen-vanaf-46.html

en gezondheid is uiteraard zeer belangrijk vooral ook van je partner http://beleggenopdegolven.blogspot.nl/2014/04/na-de-midlife-crisis-gelukiger-mits-met.html

Anderen gooien het op toenemende ongelijkheid van inkomens. Als de buurman veel meer verdient, voel je je ongelukkig volgens de theorie. 

ISM duikt onder 50

De daling was niet verwacht. Orders/voorraden waren vorige maand goed, maar dit was zwakke voorspeller. Ook de indicatoren die ik gebruik (initial claims werkloosheid en detailhandelsverkopen en onderbezetting) gaven een hogere ISM aan. De andere analyse is dat de daling van de olieprijzen een extra negatieve factor is.

De rente kreeg vandaag een enorme klap. Deze ISM met een bedroevend lage ISM prices van 35 moet de duiven toch dwingen tot een tegenstem bij de verhoging in december. 
De jarenlange lage korte rente wijst op een lagere tienjaarsrente dan we nu zien. Dat is gebaseerd op de start van renteverhogingen in december. De ISM van vandaag legt hier een bommetje onder en maakt een lagere renteverhoging plausibel dan Hatzius en de meeste andere economen ons voorhouden. Hij ziet minstens vier renteverhogingen volgend jaar, terwijl er maar twee ingeprijsd waren


.De aandelenmarkt had deze daling van de ISM al ingeprijsd. Nu prijzen ze overigens weer een behoorlijk herstel van de ISM in volgende maand, terug naar boven 50. Nieuwe orders waren slecht in de laatste ISM maar ik denk dat opnieuw de aandelenmarkt een beter zicht heeft op de ISM dan de nieuwe orders aangeven.

29 november 2015

goed nieuws

Ik heb al een tijdje deze rubriek niet aangevuld. De afgelopen weken loop ik (weer) tegen groeiend pessimisme aan over winsten en productiviteitsgroei in o.a. de VS.

Ik denk dat de winstgroei zelfs in de VS redelijk zal zijn en goed in de eurozone. Voor echt goede winstgroei in de VS moet de olieprijs stijgen en de dollar iets zwakker worden (of het belastingtarief op winsten omlaag). Hogere rentelasten werken voorlopig nauwelijks winstgroei tegen (stijging van 0,5% van de lange rente drukt winsten ongeveer 2% volgens JP Morgan).

De olieprijs kan gaan stijgen nu Saoedi-Arabië meewerkt. Zij zijn hun oliepolitiek aan het veranderen. Nog niet overtuigend, maar het is een verandering. Met enige internationale coöperatie en dalende productie in de VS en Canada kan een en ander toch een keer brengen in de olieprijs.

Todd Sullivan http://www.valueplays.net/2015/11/23/the-fallacy-of-dr-copper/ via A Dash of insight laat zien dat de lage koperprijs niet zo zeer het gevolg is van een zwakke wereldeconomie als van een toegenomen productie, als een late reactie op de wel erg hoge koperprijzen van de afgelopen jaren. De huidige prijzen zijn eindelijk normaal en geven nog steeds een stijgende vraagtrend aan. D.w.z. geen reden om à la ECRI in paniek te raken over groei in de wereld vanwege de dalende koperprijzen.


In de VS steeg het beschikbare inkomen met 0,4% vorige maand en dat was 5,3% op jaarbasis. Een goed cijfer bij ongeveer 0% inflatie.
De huizenmarkt verbetert. Nog maar ruim 8% van de mensen staat onder water met de hypotheek, al denkt 27% dat dit zo is. Een klein beetje verdere stijging van de huizenprijzen kan het consumentenvertrouwen flink verbeteren, dan gaan flink wat meer mensen denken dat hun hypotheek niet langer onder water staat.

Orders voor duurzame goederen stegen harder dan verwacht.
De indicatoren voor de kans op een recessie in de VS laten onveranderd zien dat de kans op een recessie nog steeds erg klein is voor de komende drie kwartalen.
Minack stelt dat er maar één kans is (naast hogere olieprijzen) dat de winstgroei meevalt in de VS: als er minder gespaard wordt. Dat is moeilijk te voorspellen, maar is niet uitgesloten.
Minack stelt overigens dat de winstmarge in de VS tamelijk gemiddeld is vergeleken met de afgelopen decennia, alleen in totaal zo extra hoog is door de hoge winsten uit buitenlandse deelnemingen. Dit is geen extra reden om pessimistisch te zijn over winstgroei, de winstmarge kan echt hoger gezien de historie.


Een beetje meer inflatie doet meer goed aan de winsten dan de rente aan schade aanricht. De sectoren in het kwadrant rechtsboven zijn groter dan die in het kwadrant linksonder.

In de VS zie je eindelijk dat er flinke kredietgroei is. Dat gaat de investeringen helpen. http://scottgrannis.blogspot.nl/2015/11/bank-lending-still-booming.html
(er is een kleine versnelling)

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

een stille week vanwege Thanksgivingsday in de VS. Kalkoen eten en dan de eerste kerstinkopen, dit jaar al bijna de helft via internet. De warenhuizen klagen dus ook dit jaar weer dat kerstmis hun ontstolen wordt. Er zijn nog de nodige wilde dames die elkaar de koopjes onttroggelen, maar de somberheid blijft, men ziet tegenvallende kerstverkopen. JP Morgan ziet ook steeds lagere potentiële groei, niet alleen in de VS, maar in de hele wereld. De groei is laag, ondanks behoorlijke groei van de werkgelegenheid.
Het geloof in Secular Stagnation rukt nog steeds op, men ziet geen groei van betekenis van de productiviteit meer. De groei van het BNP in de VS in het derde kwartaal werd opwaarts herzien van 1,5 naar 2,1% door meer voorraadgroei. Dat leidde tot onmiddellijke neerwaartse bijstellingen van de groei voor het vierde kwartaal richting 2%. Beschikbaar inkomen steeg 0,4% in oktober door de mooie banengroei en er waren opwaartse herzieningen. De consumptieve uitgaven slechts 0,1% met ook nog eens neerwaartse herziening in vorige maanden (=spaarquote omhoog). Om duistere redenen ziet men de spaarquote verder exploderen.

Roche had een heel verhaal dat men in China met succes de dienstensector laat groeien, maar de consumptie stijgt niet avenant. men is te bang vanwege het ontbreken van een goed sociaal vangent en spaart zich te pletter. Het nieuwe vijfjarenplan probeert iets te doen om dat sociale vangnet te verbeteren. De kansen hiervoor zijn gelukkig behoorlijk.

De verwachtingen voor winstgroei zetten hun duikvlucht nog steeds voort, met name voor de VS, maar ook voor tal van Emerging Markets. De winsten in de VS in het BNP in het derde kwartaal daalden 4,7% op jaarbasis dankzij de sterke dollar en de lagere olieprijzen. Yellen doet daar straks nog hogere rentelasten bij en de loongroei lijkt ook nog eens aan te trekken. Overigens denk ik dat de winstgroei desondanks niet zo slecht zal zijn in de VS.

De verwachting dat Draghi met iets geweldigs komt om de rente en euro neerwaarts te doen zenden. De FED belooft steeds sterker de rente te verhogen, ook al om een goede daad te doen voor de spaarders en verzekeringsmaatschappijen.

Flash PMI's waren een beetje hoger in Europa en Japan, ietsje lager in de VS. de IFO was omhoog, meer groei in Duitsland aangevend ondanks sjoemel software.

Een en ander wijst toch weer op het 2011 scenario, 2-1, een vlakke koersbeweging.

Alles wordt anders als de olieprijs wat gaat stijgen. De OPEC-landen kunnen iets dapperder worden, maar een productiebeperking wordt moeilijk nu Iran 500.000 vaten per dag extra gaat produceren. Toch lijkt Saoedi-Arabië eindelijk wel in voor hogere olieprijzen, nu de productie in de VS behoorlijk daalt en er enorme verliezen gelden worden op schalieolie.

Rusland moet meewerken. Poetin heeft overal de sleutel in handen. Hij brengt Erdohan op de knieën (die gaat nu maar tekeer tegen de Koerden) en zet Obama te kijk als slappe president en het lijkt erop dat op instigatie van Frankrijk de sancties tegen Rusland worden ingetrokken.

In Argentinië beten de populistische peronisten in het stof en nu mag Macri puin gaan ruimen.
In japan wil men jarenlang de minimumlonen behoorlijk laten stijgen. Dat zal de kerninflatie verder aanwakkeren. Deze is overigens toch wel aan het stijgen en daarom is verdere monetaire stimulering van de Bank of Japan niet zo zeker als de consensus denkt.

26 november 2015

olieprijs oversold, is dat genoeg om winsten 2016 te laten meevallen?

See it markets
If stocks are telling us that the economy is all set to accelerate next year, that oil stabilizes here and that the dollar begins to weaken, then a case can be made that corporate earnings can improve next year. But how likely is that?
Dan volgt de riedel dat winsten een jaar vooruit negatief worden aangepast. Dat gebeurt bijna altijd en markten kunnen niet erg verrast worden hierdoor. Maar dalen ze harder dan nu verwacht wordt?
Nominale groei van het BNP is uitzonderlijk laag buiten een recessie.
De olieprijs moet omhoog, anders wordt het niets met de winsten. Technologie moet bijzonder winstgevend blijven. Financials moeten meer winst maken. Zo niet, dan vallen de winsten tegen.
De consensus is dat het gaat tegenvallen, maar See it markets meldt ook dat de olieprijs net zo oversold is als in 1999. Net op het moment dat Saoedi-Arabië meldt dat ook niet- OPEC-landen mee gaan doen in afspraken over lagere olieproductie en Indonesië weer toetreedt tot de OPEC (waarom is niet duidelijk, ze importeren ook olie).

Als de lows houden dan gaat het omhoog. Een waarheid als een koe uiteraard. De olieprijs twee, drie jaar vooruit is nu wel onder het 2009 niveau.
Relatief momentum is als in 1999 terwijl de vergelijking is met 1986. Misschien is er toch meer voor 1998/99 te zeggen, een periode waarin Azië zwak was en de VS relatief sterk.
Als de olieprijs toch door de lows van het jaar duikt is dat een signaal dat de wereldeconomie zwakker is dan de FED denkt, meer zoals de ECB denkt.
Maar voorlopig lijkt de olieprijs uit te bodemen en zijn er nog kansen dat winstgroei gaat meevallen in 2016

als de rente stijgt dan hoeft de koerswinstverhouding niet te dalen, eerder te stijgen

Opperste wijsheid is dat de beurs onderuit moet omdat de koerswinstverhoudingen moeten gaan dalen als de FED de rente gaat verhogen. De winsten gaan deze keer niet stijgen. Somberheid troef dus.
Het bovenstaand plaatje laat de correlatie zien tussen 24 maandelijkse veranderingen van de 10 jaar rente met de stijging van de S&P en de in blauw met de verandering van de koerswinstverhoudingen.
Als ik zou moeten voorspellen wat de correlatie gaat worden, dan zou ik zeggen: positiever, maar niet veel.
De trend is overigens wel naar beneden. Sinds Draghi’s whatever it takes

Alleen als (te hoge) inflatie als een probleem wordt gezien moet het draaien. Dat kan, maar lijkt niet erg waarschijnlijk.

25 november 2015

Ralph Nader leest Yellen de les en Yellen antwoordt

Een van de discussies vandaag was wat je moest opmaken uit het antwoord dat Yellen gaf op de brief van Ralph Nader. Nader behartigt de belangen van allerlei verdrukte groepen. Hij heeft zich vroeger ingespannen om auto's veiliger te maken. Hij was ook eens presidentskandidaat en zorgde daarmee voor de nederlaag van Al Gore tegen George W Bush.

In zijn brief https://blog.nader.org/2015/10/30/an-open-letter-to-chairwoman-yellen-from-the-savers-of-america/ klaagt hij over de lage rente. Hiermee wordt de spaarder groot onrecht gedaan en slechts de rijke belegger in aandelen en de onroerend goed speculant geholpen. Schuldenmakers worden geholpen, spaarders gestraft. Hij zegt beste dear chairwoman (=stomme trut, iets als wat mensen bedoelen als met alle respect iets vreselijks opmerken), ik ben samen met vele spaarders gefrustreerd over de lage rente. U bent besluiteloos, brengt de markt in de war en gaat de rente maar met muizenstapjes verhogen. Zo wordt het nooit wat met de rente. U maakt de rijken rijke en de middenklasse steeds armer Doe niet net alsof de FED onafhankelijk is, u danst naar de pijpen van de bankiers en de politiek. Het congres is hypocriet en is te bang om u te controleren. U misbruikt uw macht en straft de spaarders te veel. U moet met de mattenklopper krijgen van uw man die de Nobelprijs voor de economie gewonnen heeft.

Yellen gaf zowaar een antwoord op de klaagzang van Nader http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-11-23/yellen-defends-seven-years-of-zero-interest-in-letter-to-nader
http://www.reuters.com/article/2015/11/23/us-usa-fed-yellen-idUSKBN0TC2EB20151123#KAh9GWiWrQKdetBR.97
Ze zei dat ze de rente heel langzaam gaat verhogen. Daardoor stijgt de rente niet zo snel dat je onmiddellijk een recessie krijgt en hoef je niet extra aan de rem te trekken. De eindrente kan dan hoger worden. 
Dat is een kleine afwijking van wat ze tot nu toe geroepen had: eerder beginnen met renteverhogingen stelt de FED in staat de rente langzamer te verhogen hoeft de lange rente minder te stijgen.
Yellen bedoelt dat de lange rente in moet prijzen dat er ondertussen, voor het einde van de looptijd, een recessie komt waarbij de FED de rente dik onder 0% moet brengen . Door de rente langzaam te verhogen hoeft men de rente minder te verlagen als het zo ver is en de start van de recessie kan met een beetje veel geluk nog jaren uitgesteld worden. De eindrente van de FED kan dan hoger worden. De belangen van de rijken gaan voor, want zij creëren banen voor miljoenen Amerikanen. Bek dicht, gefrustreerde spaarder, beleg toch in aandelen.

Ralph Nader heeft in behoorlijk veel zaken gelijk. Een collega van me denkt dat Yellen geantwoord heeft omdat ze bang is voor het Japanscenario als de rente te lang 0 blijft en dat kenbaar wil maken.

FED: wat prijst men in, meningen over de neutrale (reële) rente

http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-11-23/even-after-a-rate-hike-the-fed-will-probably-keep-rates-unusually-low-for-years
Men denkt dat de reële rente onder de normale 2%, soms 3% moet blijven. Van maand tot maand denkt men bijvoorbeeld behoorlijk anders. 

Goldman sachs ziet net als bijna iedereen veel meer renteverhogingen. 3 of 4 per jaar.
en plaatje van Bianco die niet meer dan 2 verhogingen per jaar ziet, net als de markt nu. Anders wordt de FEd te bang voor financiële stabiliteit. 3 + is te veel.

22 november 2015

samenvatting financieel economisch nieuws van de afgelopen week

Tegen Parijs in, tegen dalende grondstoffenprijzen in, tegen steeds luidere signalen dat de FED de rente gaat verhogen ging de beurs toch behoorlijk omhoog.

Waarom? Misschien door de onderstaande verhalen:
-Draghi en Praet maakten duidelijk dat het de ECB ernst is iets te doen aan de deflatoire druk. De lagere olieprijs is voor een belangrijk deel te wijten aan te lage vraag en daarom hoort er extra monetaire verruiming bij.
-In de VS zijn de Economic Surprises Indices de plus in aan het draaien en daar horen volgens de nodige analisten hogere aandelenkoersen bij. Na een hele periode van tegenvallend economisch nieuws lijkt er nu weer een periode met beter nieuws dan verwacht te komen.
-De seizoeneffecten zijn weer zeer gunstig. Het animo om meer aandelen te kopen bij door Draghi, Kuroda en Yellen gegarandeerde lage lange rentes neemt waarschijnlijk toe.
-De kredietgroei is sterk http://scottgrannis.blogspot.nl/2015/11/bank-lending-still-booming.html 11,6% aan het bedrijfsleven.
-El Niño. De olieprijzen dalen door het warme weer, niet door zwakke economie. Nog nooit was het zo warm in oktober en november in de VS (en hier ook in november).http://www.bloomberg.com/news/features/2015-11-18/heat-records-shatter-as-a-monster-el-nino-gathers-strength Geen wonder dat net managed money record short zit in stookolie (eindelijk) volgens de futures commitment of traders analyse
- Er was een sterke groei van de dividenden over het derde kwartaal, terwijl de cash toch groeide.
-Er was angst dat de koersen van de technologieaandelen flink gingen corrigeren, maar dit keerde (gewoon op basis van oversold).

Het aantal nieuwe in aanbouw genomen aantal huizen daalden 11%, veel meer dan gedacht.
Men kijkt hier doorheen omdat de leading NAHBMI index verbetering aangeeft

http://www.valueplays.net/2015/11/17/housing-continues-to-trend-higher/
De inflatiecijfers in de VS waren als verwacht (-0,2% en kerninflatie +0,2% ten opzichte van september).
De Phillyfed werd weer positief 1,9, beter dan verwacht.  Dat is een leading indicator. Deze stegen 0,6% na twee maanden van 0,1% daling. De industriële productie daalde 0,2%, iets slechter dan verwacht, maar veroorzaakt door het warme weer (nutsbedrijven flink lagere productie en ook lagere productie mining, de rest ging wel).

In Duitsland werd de ZEW Expectations flink positiever en het overschot op de Italiaanse handelsbalans werd groter.
Griekenland kreeg weer enkele miljarden toegeschoven
In Japan kromp het BNP in het derde kwartaal met 0,8%.

21 november 2015

Praet: olieprijs omlaag door te weinig vraag, belangrijke reden voor ruimer beleid ECB

Praet heeft gezegd dat de groei en inflatie te broos zijn en tot actie van de ECB nopen.
De daling van de olieprijs komt voor een belangrijk deel door gebrek aan vraag. http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-11-19/ecb-s-solution-to-oil-slump-puzzle-may-decide-december-qe-debate
Draghi noemde dat ook als reden om het monetaire beleid van de ECB nog eens onder de lope te nemen.
Uit de plaatjes van de presentatie van Praet blijkt dat e nogal verschillend kunt denken over waardoor de daling van de olieprijs is veroorzaakt. of de vraag nu nog de belangrijkste reden is voor de daling is twijfelachtig aan het worden.
Als de olieprijs stijgt, dan wordt kennelijk de ECB minder aardig. En de olieprijs stijgt straks.

19 november 2015

dollar sterk, maar misschien niet meer na eerste renteverhoging

Sommigen voorspellen dat de dollar sterk bljft totdat de FED de rente verhoogt. Op dat moment zit iedereen inclusief die beruchte schoonmoeder long in de dollar en gaat de dollar omlaag.
Het plaatje hierboven laat zien dat de dollar in ongeveer de helft van de gevallen sterk werd bij een nieuwe serie renteverhogingen, maar ook in de nodige gevallen zwak werd/ bleef.