10 april 2011

Deventer




Vorige week zaterdag heb ik niet geblogd. Ik zat die zonovergoten dag in Deventer, meest op de Brink natuurlijk maar ook even aan de andere kant van de IJssel (zie foto) en deed de koekzaak van Bussink even aan, zoals het een toerist betaamt.
Het draaiorgel de Turk deed zijn best. Het stond vlak bij het Turkse consulaat toen we het voor het eerst zagen. Ik dacht aanvankelijk wat een goede aanpassing van die Turken aan de Nederlandse mentaliteit, want een goede inburgering, maar het is gewoon een Nederlands draaiorgel in 1908 gemaakt in Parijs met afbeeldingen van de Bosporus en een sultan. Deventer is er terecht trots op, nu het na de restauratie en de verwijdering van de houtworm weer speelt.

Het was dat weekend museumnacht en Deventer deed voor het eerst mee met zijn twee musea (het historsich museum en het speelgoedmuseum). Het speelgoedmuseum had een speciale tentoonstelling over Barbie (ik heb al eens een keer over Barbie geblogd, dat nerd de favoriete pop van vorig jaar was; die pop zat niet in de verzameling). Barbie geeft wel een goede indruk van de tijdgeest. In het preutse Nederland liep zo'n pop met borsten aanvankelijk niet zo goed. Je ziet nog een Nederlandse aanpassing waar een Barbie als robbedoes wordt voorgesteld. Barbie had eerst van die niet erg prestieuze beroepen, maar gaandeweg is dat verbeterd. Ze werd dokter en astronaut. We hebben nog nooit zo veel bruidjurken bij elkaar gezien en dat terwijl Barbie nooit is getrouwd.
Het historsich museum had buiten een buitengewoon luidruchtige projectie van dingen uit Deventer op de museummuur.

De dag erna zijn we teruggegaan naar Amsterdam via het mooie Zutphen waar de Librije (de middeleeuwse bibliotheek bij de kerk) open was ter ere van het museumweekend. Verbazend dat het nog bestaat, het was bijna verloren gegaan vanwege achteloos onderhoud vorige eeuw. De reformatie kwam op gang en daar moest de bibliotheek tegengif voor bieden. De wetsboeken van Justinianus liggen er, waarmee de kannunikken en de andere intelligentia van het kapittel de moeilijke gevallen van het recht konden uizoeken. Het publiek mag de boeken niet open doen. Het is niet toegankelijk voor publiek, net als in Syrië.

technisch beeld S&P verpietert: minder dan 70% boven 50 daags gemiddelde


Het plaatje van Abnormal Return via http://chart.ly/bdvynmw geeft aan dat het percentage aandelen boven het 50 daags gemidelde lagere toppen aan het zetten is.
Boven 80% wijst op overbought en onder 20% op oversold.
Het percentage aandelen in de S&P500 boven het 50 daags gemiddelde is een van mijn favoriete inidcatoren om te kijken hoe enthousiast of pessimistisch de markt is.

Het zou zo maar kunnen dat het aantal aandelen dat boven het 50 daags gemiddelde staat gaat afnemen tot onder 50%. Een terugval helemaal naar 20% lijkt me wat overdreven (maar in de buurt kan best.
Heel vreselijk hoeft dat allemaal niet te zijn. De terugval na 18 februari was tenslotte ook niet zo erg.

1338: keerpunt S&P500 via dollar volgens Reformed Broker/Stock Sage?


Joshua brown van het blog The Reformed broker (http://www.thereformedbroker.com/2011/04/09/1338/) en Robert Sinn van the Stock Sage zijn bang dat de S&P500 keert op 1338.
Zelf heb ik het al een tijdje eerder gehad over de range 1302-1350. Als de S&P onder deze range kwam was dat voor mij een teken dat de gunstige fase EF van de vierjaarscyclus voorbij is en dat de S&P daarna lange tijd (zes maanden?) in een betrekkelijk nauwe range zou gaan handelen, hopelijk een licht stijgende range. Erg hoeft dat niet te zijn en na die verfrissende pauze kan het weer flink omhoog.

Nu beginnen enkele marktvorsers wat voorzichtiger te worden. Het beleggingssentiment is heel optimistsisch, dus je moet om optimistsich te blijven kunnen verwachten dat er goed nieuws blijft komen en dat kan er zijn in de vrom van uitstekende winstcicjfers over het eerste kwartaal.

Maar er lijken ook wat vuiltjes te zijn, zoals het einde van QE2, de kwantitatieve monetaire verruiming an de FED en de monetaire verkrapping van de ECB en de komende van de bank of England. Dat hoeft niet erg te zijn, zie mijn voorafgaande post dat de beurzen gemideld in het verleden doorstegen na de eerste verhoging van de rente.
Maar er moeten niet nog wat tegenvallers bijkomen, zoals een te sterk dalende ISM.

Een ander probleem waar Sinn en Brown het over hebben is de dollar. Ik bekijk het iets anders dan zij. De dollar is van de week uitgebroken boven 1,4275 tegen de euro en lijkt nu naar 1,50 te gaan. Daarna ligt het voor de hand dat de dollar flink sterker gaat worden tegen de euro, want men zal vinden dat de rente in Euroland niet zo veel meer hoeft te stijgen en dat die in de VS eigenlijk meer zou moeten gaan stijgen.

Het plaatje hierboven laat de correlatie zien tussen de dollar in euro's en de S&P500. Hoe zwakker de dollar wordt, des te sterker wordt het verband tussen dollar en de S&P500. Dus de beurs profiteert nu nog even van de zwakke dollar, maar gaat er behoorlijk onder lijden als de dollar ineens sterker wordt. Zo heel sterk lijkt de dollar nu ook weer niet te worden, maar het wordt dan wel een tegenwind.

De olieprijs is nu ook een tegenwind: als de oleirpijs nu omhoog gaat, dan gaat de beurs ietsje omlaag en als de olieprijs daalt dan gaat de beurs ook niet omhoog (als de olieprijs weer wat is gedaald naar bijvoorbeeld 110 voor Brent, dan kan de beurs weer stijgen op hogere olieprijzen).

9 april 2011

De bear case van de huizenmarkt in de VS



Strategas had twee standaardgrafieken waarom de huizenmarkt in de VS nog jaren in het slob moet zitten.
De leegstand is nog steeds 4 miljoen te hoog, o.a. door leegstaande huizen die te koop staan. Die lege huizen staan voor een groot deel overigens wel op de verkeerde plek. Het houdt niet tegen dat de leegstand van appartementen in sneltreintempo te laag aan het worden is.

Het andere plaatje laat zien dat het aantal huizen per huishouden nog steeds heel hoog is. Die 1,14 die als evenwicht getekend is, kan iets aan de lage kant zijn.
In de VS hebben nogal wat mensen meer dan een huis (denk aan McCain die bij benadering niet wist hoe veel huizen hij had). Dat extra huis is door de kredietcrisis flink op de tocht komen te staan en daar plukt o.a. Florida de wrange vruchten van.

In ieder geval is wel duidelijk dat het aantal gezinnen flink moet groeien wil je snel een eind hebben aan de ellende op de hele huizenmarkt in de VS.

Opsplitsing rendement S&P naar dividend, PE, inflatie, winststijging


Het plaatje van Minack (Morgan Stanley) laat zien waar het aandelenrendement vandaan kwam in de afgelopen decennia.
Dividend is de meest constante factor.
Opbrengst via inflatie werd meestal tenietgedaan door daling van de koerswinstverhouding (PE).
Reële winstgroei levert ook een grote bijdrage (uiteraard), vooral op de lange termijn.
De verklaring wat de koersen doen op korte termijn hangt vooral af hoe de koerswinstverhoudingen veranderen en hoe de winsten veranderen.

Kredietgroei en beleggingssentiment gaan samen



Beide plaatjes hebben dezelfde up en downs. Vooral sinds de start van de kredietcrisis is de samenhang heel groot geworden.
Als er meer bedrijfsobligaties uitgegeven worden dan is het sentiment ook aan het verbeteren geweest. Het vertrouwen moet kennelijk verbeteren om meer geslaagde emissies van bedrijfsobligaties te krijgen.

Dit is een voorbeeld dat beleggingssentiment sterk samenhangt met fundamentals. Daarom is het nogal eens niet zo'n goed idee om contrair te gaan tegen het beleggingssentiment: dat is pas succesvol als het sentiment extreem is ten opzichte van de fundamentals of als je de fundamentals ziet verslechteren (verbeteren) als het sentiment heel optimistisch (pessimistisch) is.

8 april 2011

Na eerste renteverhoging hoeft 30-jaars rente niet veel te stijgen


Het plaatje geeft aan dat na de eerste renteverhoging in de redelijk vergelijkbare periode in 2005 de korte rentes (tot zo’n drie jaar) flink door blijven stijgen, maar dat de dertigjaars rente niet zo veel doet (eerst zelfs wat omlaag, maar dan wel omhoog).

Gaat het deze keer anders?
This time is different meldt Trichet met zijn belofte dat hij de inflatie very closely volgt in plaats van closely (=nieuwe verhoging in juni). Eind dit jaar betekent dit 2% zo interpreteert de markt, waar men voor de verhoging vrijwel zeker wist dat het 1,75% hoorde te zijn.
Ik vind 1,5% al mooi, maar ik leg me er bij neer dat er minstens 2% ingeprijsd gaat worden.
1% was een crisisrente en dat moet in een niet al te lang traject genormaliseerd worden.
De brokers zitten te sidderen voor de gevolgen van FTK2: wat voor ellende gaat het nieuwe pensioenakkoord afroepen over de lange rente? Nederland heeft een soort positie als China op de grondstoffenmarkten maar dan voor de 30+ rente. Nederland bepaalt de vraag en als die wegvalt dan is de ellende niet meer te overzien voor de lange rente.
Een deel van de wegvallende pensioenfondsenvraag wordt dan weer opgevangen door verzekeraars die in het kader van Solvency 2 wel wat meer 30+ beleggingen willen hebben.
Voorlopig is de dertigjaarsrente nu wel aan het stijgen gegaan en kan dat later omslaan, precies andersom als na 2005.

De belangrijkste reden waarom de ECB deze keer minder fanatiek de rente moet gaan verhogen is de zwakke positie van de Europeriferie. Door de dollar waardeloos te maken versus de euro maakt de ECB exportgroei in Europa heel moeilijk. De huidige stijging van de euro komt al overeen met een flinke monetaire verkrapping van veel meer dan 0,25% en dat terwijl Eurolanden als dominostenen om aan het vallen zijn in de tentakels van het IMF.
In het VK vindt men dat de rente niet verhoogd mag worden omdat de overheid zo zwaar zit te bezuinigen. In de Eurozone bezuinigt men ook al alsof mevrouw Merkel al op de stoep staat om een nieuw Groot Duits Rijk af te dwingen met overal fiscale prudentie.

Per saldo: 0,75% renteverhoging in 2011 lijkt me wel genoeg, maar wie ben ik om me (nu al) zo te verzetten tegen de kennelijk zo gewenste 1%. De kortere rentes tot minstens vijf jaar moeten daardoor geleidelijk verder omhoog, maar de dertigjaarsrente kan al op korte termijn uitgestegen zijn, tenzij via FTK2 het waarderen op marktwaarde wordt afgeschaft (onwaarschijnlijk) dan wel defined contribution ook bij ons snel op grote schaal ingevoerd gaat worden (op termijn niet tegen te houden).

Japanse regering draagt geen overalls meer


De nodige redenen noopten de ministerpresident en andere kabinetsleden na de tsunami aardbeving om ineens een overall te gaan dragen: zo kon men op de plaats des onheils komen en verbondenheid tonen met de helpers, het dragen van overalls deed het goed in de PR als teken van betrokkenheid en het was bovendien een soort rouwkleding.
(N.B. WSJ meldt dat 100 van zo’n coveralls zoals zij dat noemen (een toepasselijke naam voor politici in Japan die zo graag hun corruptie proberen te verbergen) op maat gekocht zijn bij Mitsukoshi voor Y 30.000 per stuk (€ 250), niet bepaald goedkoop).

Voor rouw gelden specifieke regels in Japan. Men is 49 dagen in de rouw bij de dood van familieleden, minstens 30 voor je ouders en minimaal 20 bij andere naasten.
Het afleggen van de overalls op 1 april (geen mop) gaf aan dat de regering de kortst mogelijke rouwperiode hanteert. Men signaleert natuurlijk ook dat een en ander nu meer richting business as usual aan het gaan is.

In de rouwperiode onthoudt men zich van sociale contracten en consumptie. Dat wil de regering nu beperken (de groeiterugval is toch al zo groot), maar het geeft wel aan hoe groot de economische terugslag zal zijn, in ieder geval ook in de consumptie tot 39 april (49 dagen na de ramp).

Sinds kort (20 maart) gaat het weer beter, men meldt dat mensen na een flinke terugslag (activiteit zat vlak voor de ramp op een duidelijk hoger niveau dan een jaar geleden, daarna er flink onder) weer iets meer naar de film gaan, minder thuis blijven, meer aandacht voor nieuwe jurken hebben etc.

Wat betekent dit voor de Japanse beurs? Niet al te geweldig. De Bank of Japan zal minder scheutig worden en komende twee maanden komen slechte cijfers binnen over de Japanse economie.

Bron: JP Morgan: Hajime Kitane: Japanese Traditions The Day the Cabinet Members Cast Off Their Coveralls

7 april 2011

Huurstijging VS: Op naar 5% waarschuwde Bianco al




De leegstand van huurappartementen daalt fors (eerste kwartaal 2010: 8%; eind 2011: 6.6%, nu 6.2%). Er worden meer appartementen verhuurd, terwijl er te weinig bijgebouwd wordt (minder dan er gesloopt wordt) .
De daling van de leegstand is bijna gegarandeerd tot diep in 2012 (soms is voorspellen niet zo moeilijk: ik voorspel dat er meer appartementen voor de verhuur gebouwd gaan worden in 2012).

Huren gaan dus stijgen. Dat is gunstig voor de huizenprijzen, die nog steeds aan het dalen zijn in de VS.

Price-to-rent gaat nu opnieuw snel omlaag: huizenprijzen dalen en huurstijging accelereert.
Affordability (betaalbaarheid van huizen) neemt ook de hypotheekrente mee. Als je een hypotheek kunt krijgen, dan zijn huizen nu helemaal een schreeuwend koopje in grote delen van de VS.

Normaal bij een huizencrash is dat de prijzen enige jaren rond het dieptepunt liggen. De nieuwe daling is uitzonderlijk slecht (de voorafgaande cumulatieve daling ook). Een en ander is veroorzaakt door de plotseling moeilijker wordende financiering met hypotheken door de kredietcrisis en het ongelooflijk grote aantal foreclosures. Die foreclosures drukken de prijzen enorm. De Amerikaanse huizenmarkt is absoluut niet homogeen. De situatie in de zandbak van Nevada is veel ernstiger dan in de nodige gebieden waar wel schaarste is en niet te maken hebben met zo veel foreclosures zoals San Francisco.

Al met al lijken de huizenprijzen voor het eind van 2011 hun dieptepunt te zetten en dan weer te kunnen gaan stijgen.

Eerste renteverhoging staat verdere stijging aandelenbeurzen niet in de weg


Het plaatje laat zien dat in het verleden gemiddeld de beurzen gewoon doorstegen als de centrale banken voor de eerste keer de rente gingen verhogen.

Dat is ook het basisscenario voor nu, al zijn er wel enkele vuiltjes zoals een dalende ISM op korte termijn en minder liquiditeit van de FED en vermoedelijk ook Bank of Japan.

Einde aan snelheidsrace van mens



In de Wall Steert Journal (As Space Shuttle Nears Retirement, Flyboys Pause to Reflect on a Slowdown
http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704587004576242450234233350.html?mod=WSJ_hp_MIDDLENexttoWhatsNewsTop) denkt men dat de race om steeds sneller vooruit te komen nu snelheid verliest. Dat zou dan voor het eerst zijn sinds de industriële revolutie. Vliegtuigen voor veelgebruik vliegen overigens de laatste vijftig jaar al niet meer sneller. Ook auto’s mogen al vele decennia bijna nergens harder rijden dan 100-140.
De reden voor dit soort artikelen is dat Gagarin vijftig jaar geleden het luchtruimsop koos, een heldendaad gezien de ongelukken die in de CCCP voorafgingen.

Armstrong, de ruimtevaarder die zelf in vier dagen 400.000 kilometer aflegde om op de maan te komen, denkt dat met het stil leggen van de ruimtevaartprogramma’s is afgelopen met de snelheidsrecords waarmee de mens vooruit komt. Het snelheidsrcord van de Apollo 17 staat op 40.000 kilometer per uur. Pas als de mens naar Mars gaat zal dat snelheidsrecord gebroken worden, zo denkt men.

De trein was een doorbraak in de race de snelheid te verhogen. In 1829 kreeg Stephenson het voor elkaar een trein te laten rijden met de voor die tijd ongehoorde snelheid van wel 50 kilometer per uur (plaatje uit WSJ laat sneltrein uit die tijd zien). Geen wonder dat dit snelheidsmonster de bijnaam The Rocket had.

1947 is het jaar waarin voor het eerst de geluidsbarrière werd doorbroken. Rond die snelheden en harder begint het voor de mens moeilijk te worden het nog prettig te houden.

Met de Concorde werd het mogelijk in New York vroeger uit te stappen dan het in Europa bij het instappen was.

Rond 1800 kwam de mens maximaal 10 kilometer per uur vooruit te paard, via de trein werd dat uiteindelijk 100 kilometer in 1900 en rond 2000 gaat de mens per vliegtuig 1000 kilometer vooruit per uur. Armstrong denkt niet dat we in 2100 met 10.000 kilometer per uur zullen reizen.
Ik denk dat dit best wel zou kunnen: in twee uur naar Australië, dat zie ik wel zitten.

Heeft Israël bijna even veel oliereserves als Saoedi-Arabië?


Bret Stephens in Wall Street Journal: Could Israel Become an Energy Giant?
The Jewish state has 250 billion barrels of oil shale.
(oil shale is leisteenolie)
http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703806304576242420737584278.html
Ondanks talrijke wanhopige boorpartijen is er in Israël geen gewone olie aangeboord. Toch kan bij de huidige olieprijzen Israël een grote olieproducent worden.
In Israël zitten vermoedelijk ongeveer 250 miljard vaten leisteenolie en dat is veel: de huidige olievoorraden van gewone olie in Saoedi-Arabië is al decennia 260 miljard vaten.

Er is meer leisteenolie dan gewone olie in de wereld. De grootste leisteenvoorraden zitten in de Vs (1500 miljard) en China (355 miljard vaten) en dan komt Israël met 250 miljard vaten.

De leisteenolie van Israël schijnt relatief gemakkelijk winbaar te zijn, je hebt geen last van waterreservoirs die er doorheen lopen.
Gezien de noodzaak van Israël om zelf olie te produceren zal Israël er veel aan doen deze leisteenolie naar boven te halen. Dat zou tegen $34-40 per vat moeten kunnen volgens de heer Vinegar en de leisteenolie zou van goede (lichte) kwaliteit zijn. $34-40 is ongeveer wat het kost olie uit diepe zeeën te halen.De productie zou ter hand genomen worden door IEI (Israël Energy Initiatives).
Leisteenolie zou goedkoper zijn dan biofuel.

Israël moet volgens Stephens in staat zijn verbazingwekkende hoeveelheden olie te produceren. Je krijgt dan vermoedelijk wel ruzie welke voorraden van Israël zijn en wat er van Palestina is. Ook Jordanië schijnt niet onbemiddeld te zijn qua leisteenolie.

6 april 2011

Is de ECB klaar na één renteverhoging (labradoedel 2)?




ETF schetste het horrorscenario voor de rentepessimisten: (http://campaign.etfsecurities.com/aem/clients/ETF001/images/Euroratehikes0411.pdf)
ECB Rate Hike: One and Done?

Zo zeker zijn al die renteverhogingen immers niet. De ECB garandeert niet dat er een reeks van renteverhogingen moet komen. Ze garanderen slechts dat ze optreden als ze vinden dat het te veel stinkt naar inflatie. Maar zo’n kwade reuk komt er nu ook weer niet uit Duitsland cum suibus.

Het middelste plaatje geeft aan zoals de centale banken het liefst naar inflatieverwachtingen kijken (vijf jaar vooruit de inflatieverwachtingen voor vijf jaar).
Dit lijkt me toch overdreven hoog als inflatietrend. Die gaat toch dalen als niet heel snel Saoedi-Arabië in brand staat en zelfs als dat gebeurt, komt Sarkozy hoogst persoonlijk de ECB de wacht aanzetten om de rente niet te verhogen op straffe van verbanning naar Libië, de nieuwste Franse strafkolonie.

Trichet ziet nu hetzelfde gebeuren als in 2008: de ECB voert een streng monetair beleid en verhoogt de rente een keer te veel. Gevolg: de dollar stort in tegen de euro, de olieprijs reageert hierop met een enorme stijging, de groei zwakt erg af. Wat betekent dat nu: de Europeriferie stempelt schulden dan echt af naar afgerond nul en de ECB is failliet. Wat heeft de goede man geleerd? Hij zal zeggen dat je als labradoedel consequent moet zijn en vasthouden aan de rechte monetaire leer. Dat het verkeerd uitpakt, dat weet je van te voren, want je bent een labradoedel, maar het kan niet anders, ter voorkoming van nog grotere kwaden.

Een Bommel kent zijn kracht niet, maar die van Trichet is echt groter. De vernietigende werking van de renteverhoging is dusdanig dat een zo’n mokerslag genoeg moet zijn om het inflatiemonster te vermorzelen. Waarom wil de markt zo graag zeven van die genadeklappen ontvangen?
Dadelijk gaat die labradoedel roepen dat de inflatie van voorbijgaande aard kan zijn en dat als de cijfers hierop wijzen er helemaal geen strong vigilance meer nodig is?

Stel voor dat Trichet helemaal niet wil dat de euro zo sterk wordt tegen de dollar, omdat anders de Europeriferie een nog groter tranendal wordt en hij om dat te bereiken de tweejaars rente omlaag wil praten ten opzichte van de VS (probaat middel om dollardaling te stoppen volgens plaatje)?

Je weet het maar nooit bij labradoedels. Ik ben bang van die 90%+ (inclusief mezelf) die zegt dat de rente alleen maar omhoog kan: misschien kun je je maar beter realiseren dat je vaak een labradoedel bent als je gaat beleggen en contrair tegen je gevoel gaan.

Bianco/Harfinder: Iedereen denkt dat de rente stijgt (labradoedel 1)


Harfinder van RBS had als aanbeveling: koop Engelse obligaties volgens de Labradoedelredenering van zijn collega: hogere inflatie drukt consumptie en daarom moet de Bank of England de rente minder dan normaal verhogen, d.w.z. hogere inflatie ziet hij als hoofdreden voor de BoE om de rente niet te verhogen.

Hoe krom ook, hij kan gelijk krijgen vanwege vraag van pensioenfondsen in het VK die als idioten voor inflatie geïndexeerde leningen aan het kopen zijn. 30-jaars leningen zijn de keus van beleggers à la de kretologie van van Gaal nu, niet die voor inflatie geïndexeerde leningen, je bent niet gek tenslotte.

Het verhaal van Sian Harfinder over Europa vond ik geloofwaardiger: er zijn nu drie renteverhogingen ingeprijsd van de ECB in 2011 en 4 in 2012. Vooral die laatste vier is wel erg veel van het goede, gezien de zwakte van de banken in de Europeriferie en de redelijk stellige verwachting dat inflatie eind 2011 weer gaat dalen.

Bianco heeft ook een sterk punt: in de verwachte renteprognoses wordt in meer dan 90% van de gevallen rentestijging voorspeld, of de economie nu sterk dan wel zwak is maakt niet uit.
Bijna alle, vooral de meest gezaghebbende, experts zien nu renteverhoging, zelfs als ze in het Nieuwe Normaal geloven. Bijna iedereen ziet nu de inflatie stijgen, ook de mensen die tot voor kort zeker wisten dat we eindeloos deflatie zouden krijgen.
Iedereen ziet QE2 ophouden in juni en daardoor een flink deel van de vraag naar Amerikaanse staatsleningen wegvallen en bovendien ook nog ziet men de kredietgroei aantrekken.

Quod erat demonstrandum zegt de consensus. Maar als dat zo is, waarom is dit dan niet ingeprijsd?
Het gaat er immers niet om of de rente gaat stijgen, maar of de rente meer gaat stijgen dan is ingeprijsd. Het eerste is een veel kansrijkere voorspelling dan het tweede.