22 mei 2011

Update vierjaarscyclus


Er is eigenlijk niets veranderd sinds de vorige update. Nog steeds neem ik aan dat we sinds half februari in fase FG zitten, een fase waarin de aandelenkoersen niet zo veel doen. De winsten stijgen, maar de koerswinstverhoudingen dalen iets. De thema's zijn zorgelijk (Griekenland, Midden Oosten, schuldenplafond VS, Japan) zoals zo vaak (de wall of worry is bijna altijd aanwezig in een bullmarkt).

Per saldo lijkt de trend omhoog, sterker dan in de periode rond 2005. De winsttrend is nu steiler omhoog en het monetaire beleid ruimer. Looneisen blijven door de hoge werkloosheid in vele landen erg gematigd vergeleken met de hoge winstmarges, waardoor de winstmarges nog hoger kunnen worden.

Sinds half februari zijn de veilige sectoren zoals gezondheidszorg, telecom en nutsbedrijven relatief in opmars en de mijnbouw zit in de versukkeling, ook de oliemaatschappijen doen het even wat minder. De veilige aandelen waren te goedkoop en de cyclische, daar is men na zo'n enorme rit winst op aan het nemen. Dat begint te leiden tot te goedkope prijzen voor cyclische aandelen.

Er is heel weinig kans dat de huidige groeiafzwakking ontaardt in een recessie. Dat betekent dat als de grondstoffenprijzen voldoende gecorrigeerd zijn, de groei weer gaat aantrekken en de beurzen weer omhoog kunnen.
Men ziet veel ongeduld, waarom doet de beurs niets terwijl de winsten stijgen. Gewoon wat geduld is nodig, sell in May and go away helpt ook niet en dat vraagt ook voor wat geduld tot misschien oktober.

21 mei 2011

Vraag naar goud uit China groeit snel; ETF vraag straks weer omhoog?



In enkele jaren tijds is de vraag naar goud van particulieren voor juwelen, munten etc. in China uit het niets gestegen naar enorme hoeveelheden. Dit jaar wordt er eens zo veel gekocht als vorig jaar. India is ingehaald. Voorlopig zijn de Chinezen zo veel kapitaalkrachtiger dan de mensen uit India dat China zijn voorsprong nog verder zal uitbreiden.
De groeiende vraag uit China en in mindere mate ook India is een belangrijke reden waarom de goudprijs verder omhoog kan (maar niet oneindig: de goudprijs kan niet zo heel veel sneller stijgen dan het inkomen van de Chinees).

Een andere bron van vraag naar goud kunnen de ETF's zijn. Deze hebben al tijden een constante hoeveelheid goud. De hoeveelheid goud belegd in de ETF's volgt een soort trap en we zouden toe kunnen zijn aan een nieuwe trede omhoog (dat is een stokpaardje van Jim Bianco).

De vraag van centrale banken is ook groot, alhoewel nu enkele centrale banken gedwongen kunnen worden delen van hun goudvoorraad te verkopen: Amerika omdat het schuldenplafond wordt overschreden en Portugal om in ieder geval iets te doen aan de oplopende staatsschuld.

Ook George Soros vertrouwt goud niet en vindt de goudprijs nu een bubbel en hij schijnt zijn goud verkocht te hebben eind maart. Zo heel beraish lijkt hij ook weer niet, want hij heeft aandelen van goudmijnen teruggekocht. Dat laatste lijkt interessant, want de koersen hiervan zijn erg achtergebleven bij de goudprijs.

Cowen: innovaties nu te onbeduidend versus McAfee en Brynjolfsson: digitale revolutie transformeert economie (McKinseys productivteitsgroeidebat)

Bij McKinsey (the debate zone) is een debat losgebartsen of de productiviteitstgroei in de VS op zijn retour is zoals Tyler Cowen (van Naked Capitalism) zegt of dat juist het beste nog voor ons ligt van de productivteitsgroei door de ICt (digitale) revolutie.
Tyler Cowen is de pessimist die de modale man in Amerika alleen maar ziet achteruithobbelen, heel anders dan in de periode 1870-1970. Er zijn weleen hoop innovaties, maar die brengen de onderklasse (sommigen, zoals Tyler Cowen noemen het nog steeds de middenklasse) weinig welvaart. De Amerikaan wordt relatief steeds armer ten opzichte van de modale wereldburger, de Chinees.
Je hebt helemaal niets aan internet vor inkomens groei van de onderklasse, een uitvinding die nauwelijks mensen aan het werk houdt: er werken maar 2000 mensen bij Facebook, bij Google ook niet veel en bij Twitter 450. Kortom, we 9=delen van het Westen) zitten al decennia in de Grote Stagnatie en die houdt nog een hele tijd aan.

Andrew McAfee en Erik Brynjolfsson verkondigen het verhaal van wat Ter Veer en ik de derde fase van de productiviteitsgroei in de lange golf noemen: we zitten nu in de fase waar een nieuwe technologie (ICT) overal goedkoop toegepast wordt. Dat betekent hoge productiviteitsgroei.
De laatste jaren is de productiviteitsgroei in de VS helemaal niet laag, net zo hoog als op het hoogtepunt rond 1950-1965 en veel hoger dan voor 1995. Dat komt door computers (hardware, software, netwerken)
Chips zijn nu overal, niet alleen in computers. Van auto's tot wenskaarten, overal worden ze nu teogepast. De ICT-Revolutie voldoet aan de eis dat het een overal toegepaste technologie is en daarom grote transformatieve innovaties oproept.
McAfee en Brynjolfsson zien de ICT Revolutie oprukken en dure advocaten en dokters (voor een groot deel) vervangen. Auto's die vanzelf veilig rijden, software die goed reageert op stemmen, alles goed vertaalt. We komen in het SoLoMo tijdperk van John Doerr (Social, local, mobile technologies).
Diverse zaken gaan al efficiënt, zoals bestellen bij Amazon. Maar er zijn nog heel wat diensten die veel efficiënter kunnen. Bureaucratie kan veel verbeterd worden. Ambtenaren laten ineens hoge productiviteitsgroei zien (ze worden bij bosjes ontslagen in de VS zonder dat de dienstverlening verslechtert).
Ze nemen het motto van William Gibson over:"The future is already here—it's just not evenly distributed."

Daar richt zich de discussie voor een groot deel op: profiteert nu al een groot genoeg deel van de mensheid van de ICT-Revolutie of gebeurt dat pas in de volgende fase van de Kondratieffgolf (waarin de groei afzwakt maar goed blijft en de winstgevendheid van het bedrijfsleven afkalft maar nog redelijk blijft), maar die fase komt pas na 2018-2020 volgens ons.

20 mei 2011

Schuldenplafond VS: bende van zes raakt lid kwijt


Schuldenplafond VS: bende van zes raakt lid kwijt:: de senator van Oklahoma heeft afgehaakt.
Het animo voor de republikeinen om er niet uit te komen is erg groot. Steeds meer Amerikanen (>50% en vooral republikeinen) vinden dat de overheid maar eens moet voelen dat ze te veel geld uitgeven. Obligatiehouders accepteren wel dat ze een paar dagen later hun rentebetalingen etc . krijgen als daarmee de kredietwaardigheid via extra bezuinigheden beter is vrijgesteld.

Geithner verkondigt dat de wereld zo ongeveer vergaat als het schuldenplafond (debt ceiling) niet op tijd verhoogd wordt.
Boehner wil $2000 miljard bezuinigingen. dat lukt niet voor 2 augustsus en daarom verwacht men dat eerst het schuldenplafond met een klein bedrag verhoogd wordt en dan na wat langere deliberaties het plafond wat ruimhartiger verhoogd wordt. De triljarden vliegen je dan om de oren, uitgesmeerd over een periode van tien jaar en bij voorkeur zo weinig mogelijk in het verkiezingsjaar.

Als op 2 augustus het schuldenplafond dreigt overschreden te worden moeten van de ene op de andere dag de uitgaven parallel lopen met de inkomsten. De uitgaven gaan dan ineens 40% omlaag. Geithner heeft aangegeven dat rentebetalingen zo mogelijk niet bij die 40% reductie komen. Er gaan dan vermoedelijk tijdelijk spectaculaire dingen gebeuren in de VS. In ieder geval zijn niet-directnodige ambtenaren tijdelijk werkloos.

Bedrijfsleven positief volgens Global Business Barometer FT/Economist


De FT/Economist enquête onder het wereldwijde bedrijfsleven (1500 respondenten) laat zien dat 58% toch behoorlijk veel kansen ziet voor het eigen bedrijf, veel meer dan voor de eigen bedrijfstak of de wereld en slechts een dikke 8% ziet slechte tijden voor het eigen bedrijf. De FT meldt dat het bedrijfsleven meer mensen gaat aanenemen, meer gaat investeren, veel cash blijft aanhouden en bezorgd is over inflatie.

In de grafiek hierboven (grafiek van de dag van The Economist) kun je zien dat niet Azië, maar Afrika het meest optimistisch is. De Jasmijn Revolutie heeft sentiment niet optimistisch gemaakt in Midden Oosten, daar zijn ze het meest pessimistisch (het bedrijfsleven althans).

Er is veel somberheid over de eurostaatsleningencrisis, maar de echte experts (Latijns Amerika) zijn minder somber over schuldencrisis Europa. Zoals gewoonlijk ziet Amerika alles verkeerd aflopen in Europa.

19 mei 2011

Autoproductie even in het slop



De productie van auto's zit wereldwijd even in het slop. Dit wordt vooral veroorzaakt door de aardbeving en tsunami in Japan. In Japan duikelde de productie, dit houdt nog wel even aan, maar later dit jaar gaat dat natuurlijk weer sterk verbeteren. Ook buiten Japan ging overal de productie van auto's omlaag vanwege bottlenecks made in Japan. Zelfs China doet mee aan de vertraging. Na de enorme stijging vorig jaar groeit de autoproductie nu nog maar mondjesmaat (tenminste naar Chinese begrippen).
Later dit jaar zet waarschijnlijk de hersteltrend sinds de kredietcrisis wereldwijd weer door.

De grafieken van Yardeni laten zien hoe China uit het bijna niets in enkele jaren tijds de dominante factor in de autoproductie is geworden.

Sell in May (2): ruil AEX in voor Heineken of Staatsleningen


In navolging van Ecompic (zie post gisteren over sell in May) heb ik eens gekeken of de strategie houd de AEX steeds aan, maar ruil die in de periode mei-oktober om voor (Duitse) 10-jaars staatsleningen ook zo goed was geweest. Wie dat gedaan had, was inderdaad beter afgeweest dan degene die gewoon op zijn aandelen was blijven zitten. Nog beter zou het geweest zijn als hij over die maanden de AEX omgeruild had in het meer op de zomermaanden toegesneden Heineken.
De indexen beginnen met 1982=100. Aandelen hebben sindsdien (inclusief dividend) heel veel opgebracht, daar hebben de laatste tien slechte jaren betrekkelijk weinig aan veranderd.
Eindwaarde AEX 3168, eindwaarde AEX/Duitse staatsleningen 6712, eindwaarde AEX/Heineken 9479

Geschiedenis bevolkingsgroei wereld (Maddison/ DB)


Deutsche Bank had een verhaal over demografie (The end of population growth). Rond 2060 is de wereldbevolking uitgegroeid op ongeveer 9 miljard, lager dan de 10+ miljard die de Verneigde Naties voorspelt voor 2100.
Rond 2025 wordt India weer het land met de meeste mensen, zoals volgens Angus Maddison voor het jaar 1500 ook het geval was.
Uit de tabel kun je zien dat rond het jaar 0 Europa volkomen onbelangrijk was, alleen Italië (Rome) had wat mensen. Toch is de Romeinse/ Griekse cultuur rond het jaar 0 heel belangrijk geworden en de Indiase cultuur uit die tijd niet, althans zo vinden wij in het Westen.
Na de Industriële Revolutie zie je dat de bevolking van Europa en vooral Amerika heel hard gaat groeien. Pas na 1950 begint de wereld buiten het Westen heel hard in bevolking te groeien.

Sell in May en koop obligaties




De beurs zit te kwakkelen en er zijn ineens allerlei zorgen over de Europese staatsleningencrisis, het einde van QE2, het niet verhogen van het Amerikaanse schuldenplafond, de onrust in het Midden Oosten, de ineens wat tegenvallende economische cijfers en oplopende inflatie om maar eens wat te noemen. Financials zitten weer in de prut.

Kortom, iedereen haalt het gezegde van stal: sell in May, but remember come back in September. Dat laatste wordt sinds 1987 liever uitgesteld tot november.
De cijfers geven aan dat het gezegde de laatste decennia gelijk had. Sinds 1950 verdiende je met de Dow Jones tussen november en mei gemiddeld 7,4% en in de periode mei-oktober maar 0,4%.

De grafieken van Bianco laten zien dat de opbrengst van aandelen in de maanden mei-september beneden gemiddeld waren en dat voor obligaties ongeveer het omgekeerde geldt.
Dat bracht Ecompic op het idee eens te gaan kijken hoe goed het was om in de periode mei-oktober niet op cash te gaan zitten, maar op 30 jaar staatsleningen. Wie die strategie gevolgd had, die had veel meer verdiend dan de buy-and-hold-belegger in aandelen, zie het bovenste plaatje.

18 mei 2011

Behavioral politics of hoe Domenique Strauss-Kahn zijn Minsky moment beleefde




Er komen plotseling allemaal theorieën over hoe politici over de schreef gaan: De CEO-disease van Business Insider (http://www.businessinsider.com/ceo-disease-sex-scandals-2011-5) bijvoorbeeld.

Machtige mensen worden zo machtig dat men geen slecht nieuws meer durft te melden. De machtigen denken geleidelijk dat ze alles kunnen maken, ze verleggen langzaam hun grenzen en niet altijd in de goede richting. Er treedt een soort ontremmingseffect op. Bedreigingen worden steeds meer uit het oog verloren, alhoewel niet helemaal.
DSK wist dat hij zich soms niet onder controle kon houden met vrouwen en was bang voor een misstap. Een vorige minnares waarschuwde het IMF drie keer voor de strapatsen met vrouwen van DSK.
Machtige politici zoeken meer naar beloning. Ze durven langer naar vrouwen te kijken.
En ze krijgen die beloning ook vaak. Anne Sinclair, vrouw van: ik ben er trots op dat mijn man zo'n goede verleider is, dat moet voor een goede politicus.

Behavioral politics in plaats van behavioral finance, zo dreigt het te worden. Je kunt de misstap aan zien komen van de machtige politicus, hij wordt overmoedig, net als de doorsnee belegger die steeds hebzuchtiger wordt en pas te laat angstig wordt.

DSK doorliep de fases van de Minskycyclus. Het gaat heel lang goed en er zijn allerlei redenen waarom het goed gaat: DSK is charmant, beroemd, erudiet, rijk en machtig. Alles gaat steeds gemakkelijker en hij gaat steeds meer risico's nemen. Eerst is dat goed, hij maakt carrière. Maar dan overdrijft hij (hij weet het eigenlijk ook, hij waarschuwde zelf voor zijn gedrag met vrouwen) en dan slaat de rust om in totale chaos: hij loopt tegen het Minskymoment aan, als hij uit het vliegtuig gehaald wordt. Daarna is een en ander haast niet meer recht te breien, het is onomkeerbaar. Maak van de as maar weer eens die sigaret.
Het herstel na het Minskymoment vraagt het doorlopen van heel wat moeilijek fasen die veel tijd vragen.

China zet in op treinen



Morgan Stanley had een uitgebreid verhaal over de investeringen in hogesnelheidstreinen in China. De laatste jaren zijn er heel wat spoorwegtrajecten aangelegd en de komende jaren komt daar nog heel wat bij. Zonder treinen slibt het verkeer in China helemaal dicht. Op het ogenblik zijn de Chinezen nog niet zo'n grote treinreizigers. Per jaar heeft men maar 1676 miljoen reizigers ofwel 125% van de bevolking. dat is heel wat minder dan in India (654% van bevolking) en Japan (17.868%). Het vrachtverkeer per trein van China is overigens nu al wel enorm.
Het Chinese binnenland moet ontsloten worden en via de hogesnelheidstrein kun je straks snel reizen naar heel wat Chinese steden.
De treinen rijden steeds harder. Op 22000 kilometer spoor (van de 91000) rijdt men nu 250 km per uur, waar men in de jaren negentig de 100 km niet eens haalde.
De hogesnelheidstrein moet concurrerend zijn met het vliegtuig. Treinkaartjes zijn wel goedkoper, maar het vliegtuig is maar ongeveer twee keer zo duur, dus voor lange afstanden toch wel aantrekkelijk. De prijzen per ticket zijn goedkoop (voor € 10 ga je voor een afstand als Amsterdam- Maastricht), maar niet zo goedkoop als in derdewereldlanden (maar daar gaat de trein vaak niet harder dan 50-100 km per uur).
Een en nader is heel goed voor het toerisme in China.

17 mei 2011

De opties in het Griekse drama


De bovenstaande tabel laat de gradaties zien van de schuldenproblemen in Europa. Griekenland ligt duidelijk aan kop, Ierland en Portugal volgen en de derde groep van Italië, Spanje en België volgt op forse achterstand.
Het blijft een raadsel waarom Portugal en Ierland nog steeds investment grade zijn.

Griekenland haalt de laatste weken voortdurend de kranten, zelfs DSK werd ermee in verband gebracht.
De schuld van Griekenland is te groot en wat het ergste is, de schuld loopt snel op en reductie naar onder de 100% lijkt haast niet meer mogelijk op een normale manier. De bevolking pikt snel meer bezuinigingen niet meer en de rente blijft zo hoog dat herfinanciering op de kapitaalmarkt voorlopig een illusie is.

De inspanningen van Griekenland zullen wat groter moeten worden, anders krijgen ze geen nieuw geld van het IMF/ Europa.
Griekenland zal zeker beloven meer te gaan doen.

Wat kan Europa/ECB/IMF doen voor Griekenland?
1. Gewoon doorgaan met de bailout en steeds nieuw geld op tafel leggen. Griekenland komt met beloftes bezittingen te verkopen en tekorten te verlagen.
2. Streven naar een zachte herstructurering (looptijdverlenging van de schulden, lagere rente, Griekenland verkoopt bezittingen)
3. Een vrijwillige zachte herstructurering (zelfde als voorgaande, maar er komt meer ordelijke afwikkeling, misschien met minder consequenties vanuit CDS markt)
4. Harde herstructurering met forse afstempeling van de schulden (60-75%).

De politiek is leidend in de oplossing van de problemen. De politiek stelt graag uit (stel niet uit tot morgen wat ook naar overmorgen uitgesteld kan worden). Daarom is er een enorme preferentie voor een zachte herstructurering met looptijdverlenging en verkoop van Griekse bezittingen. Dit laatste is vermoedelijk het eerste dat snel afgedwongen gaat worden. Ook zal Europa geld moeten schenken aan Griekenland (en Portugal en Ierland) uit het Europese budget (een soort beperkte fiscale unie in elkaar timmeren). Bij een zachte herstructurering hoeven de banken niet direct failliet te gaan, zelfs de Griekse banken niet.
Om de Griekse banken enigszins te helpen wordt het handelen in CDS enigszins aan banden gelegd in stress situaties, zo zit men nu uit te denken.

Met wat lapwerk kom je zo wel in een systeem dat 2013 haalt. Dan kunnen de problemen alsnog te groot geacht worden en dan zal nog eens iedereen in de buidel moeten tasten.
De Grieken hebben voldoende liquiditeit om het tot 2012 uit te zingen, dus er is geen heel snelle beslissing nodig, maar hoe eerder een geloofwaardige oplossing komt, des te beter. Zoals nu een en ander gepland is loopt de Griekse schuld aan Europa / IMF in pijlsnel tempo op en dat voelt voor de AAA landen als niet prettig. Hoe groter de schuld aan het IMF, des te groter wordt de afstempeling voor de andere leninghouders over enige jaren.

Daarom zou het toch wel erg prettig zijn als de Grieken eens een normale hoeveelheid belasting gingen betalen, dan wordt het Griekse probleem ineens veel beter oplosbaar. Maar de Grieken willen liever dat de belastingen niet betaald hoeven te worden dan dat de overheid nog uitkeringen van enige omvang doet aan bejaarden etc. Vakbonden zijn nog redelijk sterk en werken nog niet erg mee aan het verkwanselen van de lonen van de Grieken, maar ze zijn krachteloos om de belastingen voor rijken omhoog te krijgen. Er komt geen euro van de € 280 miljard zwart geld in Zwitserland naar de Griekse schatkist.

Loterij met weinig nieten: een Chinese IPO


Loterij met weinig nieten: een Chinese IPO. Zodra je het echt gaat geloven gaat het plotseling flink mis gewoonlijk
Strategas:25% van de IPO's (initial public offerings van aandelen)in de VS betrof Chinese aandelen. In de tabel kun je zien dat inschrijven hierop gemiddeld een lucratieve zaak was. Ze denken wel dat het een beetje een bubbel aan het worden is (flurry of Chinese IPO's on NYSE: Cause for concern?

Rente daalt, terwijl vrijwel iedereen rentestijging voorspelde (Bianco)


Bianco presenteerde weer eens de tabel hoe men (de Bloomberg verzameling van analisten) sinds 2002 de rente voorspelde na zes maanden over een lange periode.
Wat dan onmiddellijk opvalt is dat de consensus vrijwel altijd (96%) voorspelt dat de rente stijgt na zes maanden (gemiddeld 78% van de respondenten voorspelt stijgende rentes). Ondertussen daalt de rente al dertig jaar in gezwinde spoed.
In het laatste survey van mei denken 69 van de 70 analisten dat de rente gaat stijgen.

Je moet er dus niet van wakker liggen dat de consensus voorspelt dat de rente gaat stijgen. Hoe kan de rente flink gaan stijgen als iedereen voorspelt dat de rente gaat stigen? Dat moet dan toch in de prijzen zitten?

Ondertussen is de rente in de VS gedaald tot 3,15%, meer dan een half procent onder wat het moet zijn volgens mijn simpele model. De groeiafzwakking van nu is slechts tijdelijk en daarom denk ik dat de stijgende trend van de rente binnen zes maanden hervat wordt. Ik ben dus een medezondaar (ik heb de laatste maanden wel enige daling voorspeld omdat de rente te snel was gestegen, maar ik geloofde wel steeds in rentestijging op termijn. Ook waarschuw ik steeds dat het niet genoeg is om rentestijging te voorspellen, de rentestijging moet sneller gaan dan is ingeprijsd en dat is heel wat bij een steile rentecurve).