28 september 2011

Via SPV en EIB- oplossing eurocrisis stap dichterbij



De oplossing voor de kredietcrisis: met zo weinig mogelijk kapitaal zo veel mogelijk schulden maken. Klinkt dat niet geruststellend na wat er in 2008 gebeurde? Toch is dit de oplossing waar Europa naar snakt.
Zo maak je van een € 440 miljard fonds (EFSF) iets dat € 2000 miljard kan kopen.

Hoe gaat dat? Het EFSF geld wordt in een Special Purpose Vehicle gestopt van de EIB.
In de praktijk zal de leverage geen 5 zijn, maar meer 2,5-3, anders wordt de ECB en Duitsland (dat is tegen elke leverage) kwaad.
Als de EIB de financiering van het EFSF systeem kan leveragen, dan kan EFSF veel kleiner zijn dan anders het geval zou zijn. Leningen van EFSF zijn uiteraard geaccepteerd onderpand voor de ECB. Italië en Spanje hebben € 1200 miljard maximaal nodig voor herfinanciering van hun staatsobligaties tot 2015 en dat kan als EFSF kogels krijgt ter waarde van € 2000 inclusief de leverage van de EIB en hulp van de ECB (daarvoor is veel minder nodig dan € 2000 miljard zoals eerder gevreesd en als te veel van de hand gewezen door Duitsland).
Dat is dus veel goedkoper, het kost slechts de AAA rating van de overheden in Europa (over zes weken;S&P geeft Europa namelijk nog zes weken en dan komt de afwaardering. Wat Europa eigenlijk ook verzint, die lagere rating is onvermijdelijk: zonder goed werkend EFSF systeem gebeurt het en met een voldoende groot EFSF systeem inclusief leverage ook.)
De herkapitalisatie van de Franse banken is het grote nieuwe probleem en maakt duidelijk dat Frankrijk aan de zijde staat van Italië c.s. en geen deel uitmaakt van de kernlanden van de Eurozone. (ook de levensverzekeraars kraken overigens onder een lange (swap)rente die zo ver onder 3% staat). Die herkapitalisatie kan betrekkelijk eenvoudig via de SPV constructie.

EFSF wordt iets met een bankvergunning (“licensed” (to kill à la 007?), dat leningen uitgeeft voor de financiering van al die PIIGS schulden en die EFSF obligaties zijn de meest begerenswaardige papiertjes in Europa die als onderpand voor van alles en nog wat kunnen dienen (zo fantaseert men, maar anders wordt het niks met die gewenste hogere leverage). De ECB onder leiding van Super Mario begint al helemaal te glimmen bij het idee (onze Klaas is wat angstiger voor inflatie die hier uiteindelijk bijna onherroepelijk uit gaat voortvloeien, maar is blij dat de EIB de kastanjes uit het vuur gaat halen).
Is dit genoeg voor een duurzaam beursherstel? Dat lijkt pas te kunnen na een default van Griekenland en de afwaardering van S&P van de kredietwaardigheid van de rest van Europa.
Maar de SPV constructie samen met nog wat andere creatieve oplossingen (extra IMF kapital door China, hulp FED, geld drukken door ECB, naar voren halen van ESM) kom je toch een hel eind, ver genoeg zou ik zo zeggen.

N.B. Nu de economie in Griekenland zo aan de grond zit, is het niet meer zo gevaarlijk het raam uit te springen, eens met de cartoon.
(andere cartoon: Joseph Cotterill in FT Alphaville).

AEX in de pas met goud/koperprijs



De laatste jaren loopt de AEX heel erg in de pas met de koperprijs vergeleken met de goudprijs. (De S&P ook, maar iets minder mooi). Als de koperprijs harder stijgt dan de goudprijs gaat de AEX gewoonlijk omhoog. Soms loopt deze indicator iets voor.
Strategas had het andere plaatje van de koperprijs die een flinke klap heeft gehad. Ik denk dat de koperprijs wel ongeveer genoeg gedaald is, maar ik kan me vergissen. Overigens de goudprijs zou ook wel eens uitgedaald kunnen zijn, zodat je weinig houvast hebt wat de koper/ goudprijs gaat doen.

27 september 2011

Kaku en het neutrinodeeltje dat Einsteins relativiteitstheorie op de tocht zet

Michio Kaku (Has a Speeding Neutrino Really Overturned Einstein?), al erder door mij beschreven naar aanleiding van zijn visie op technologie in de toekomst (straks zien we overal internet, zitten we vol chips, wordt nanotechnologie zeer belangrijk, komt er een medische revolutie (enorme sterfteverliezen voor pensioenfondsen, omdat hartkwalen en kanker behoorlijk effectief besreden kunnen worden) etc), had in de Wall Street Journal een commentaar op dat neutrinodeeltje dat sneller weggeschoten leek te zijn dan de snelheid van het licht.
Als dat waar zou zijn, dan deugt de theorie van Einstein niet meer. Ook Kaku's theorieën mogen gedeeltelijk in de vuilnisbak.
Kaku is voorlopig nog niet onegrust, er zijn al zo veel claims geweest dat Einstein een prutser was (vooral de nazi's vonden dit) die onzin bleken te zijn. Nu zal dat wel weer het geval blijken te zijn. Tot op heden hebben alle empirische onderzoeken de theorieën van Einstein bevestigd.

Maar als die 15.000 onderzochte neutrinotjes echt veel harder gingen dan het licht (wel 1/60 miljoenste van een seconde over 700 kilometer), dan zwaait er wat. Dan worden al die scienfictionverhalen waar met time warps en andere onzin. Einstein had verzonnen dat als materie de snelheid van het licht ging benaderen dat de tijd dan veel langzamer zou gaan, materie zwaarder wordt en platter (tot op heden klopte dat in de proeven).
Als je sneller gaat dan licht, dan gaat de tijd terug en wordt je lichter dan 0 gram en je krijgt een negatieve omvang van je lijf. Dat is onzin vond Einstein, maar kennelijk zijn we bij de koningin in Alice in Wonderland die toch wel zes onmogelijke dingen zag voordat ze aan het ontbijt toe was.
Die neurinotjes maken het ineens onzeker of E=MC2, we weten niet meer hoe ver sterren van ons afstaan, wanneer de oerknal was, atoombommen en kerncentrales werken dan toch echt anders dan we nu denken, dat dateren met koolstof kan ook in het vergeetboek.

Ik heb er leedvermaak over. Natuurkunde is kennelijk net zo onzeker als economie. Men weet niet meer zeker welke wetten gelden.

26 september 2011

Over zes tot acht weken vergaat de wereld tenzij Europese politici hun eigenbelang wegschuiven



Er begint een merkwaardige consensus te ontstaan wanneer de eurocrisis omslaat in een wereldwijde depressie, een neerwaartse spiraal waar niet meer uitgekomen kan worden. Dat is zes tot acht weken (o.a. over zes weken gaat S&P de Eurozone downgraden tenzij er een wonder gebeurt).
Er is ook een consensus dat een fiscale unie onmogelijk is geworden door de opstelling van mevrouw Merkel en haar paranimfen van sterke Europese dwergen zoals Finland.
De banken gaan niet op tijd aan geld komen op die manier.
De rest van de wereld begint nu te piepen dat Europa iets moet gaan doen. Het ligt niet meer in de aard van de Europeaan om iets te doen. Het is de rest van de wereld die dat ineens niet meer neemt. Italië is al dertig, veertig jaar dezelfde fiscale puinhoop. Uiterst stabiel, want buiten de overheid heeft Italië weinig schulden, een sterke onroerend goed markt (alle andere beleggingen inclusief staatsleningen zijn te riskant zo weten ze daar) en veel assets (veel meer dan de VS of Duitsland vergeleken met het BNP). Nu valt ineens het vertrouwen weg en de meest stabiele premier van Italië na de Tweede Wereldoorlog, Berlusconi, wordt als onstabiele factor gezien. Het vertrouwen is weg en niemand heeft nog een lire aan vertrouwen dat dit terugkomt.

Europa begint het spelletje om overal geld los te peuteren goed te leren van Griekenland. De VS onder aanvoering van Geithner is het zat en dat gaat betekenen dat de VS Europa moet steunen. Laggarde gaf aan dat het IMF de nodige tig extra miljarden aan kapitaal nodig heeft en dat is de kans voor de BRIC's om wat normalere stemverhoudingen in het IMF te krijgen. Dat kost een paar centen, maar dan heb je ook wat.
Zo begint er een soort internationale samenwerking te ontstaan die uiteindelijk Europa moet reddenvia geloofwaardig enorm kapitaal om alle nieuwe schulden van Berlusconi cum suibus met het grootste gemak te financieren: een EFSF van € 1500-2000 miljard (al is dat over het lijk van de landen van de kern eurozone), geld drukken van de ECB voor minstens € 1000 miljard( onze Knot moet een enorm verder opkopen van PIIGS leningen als heilzaam medicijn door de strot geduwd krijgen om PIIGS obesitas te bevorderen), de FED, Bank of England, Bank of Japan en natuurlijk in de hoofdrol de Peoples Bank of China mogen in de buidel tasten voor nog eens € 2000 miljard en dan moet dat vuiltje ban Griekenland toch op te ruimen zijn en is er een geloofwaardige dam opgeworpen op aanvallen tegen Berlusconi cum suibus.

Daarvoorafgaand moet nog even het Europese bankwezen geherfinancierd/ genationaliseerd worden voor de fooi van hooguit € 200 miljard (op te hoesten voor een deel door de kapitaalmarkt).

Die € 2000 miljard voor het EFSF moet de noden tot 2014 kunnen ledigen (tsja, veel langer kost nog een lieve duit meer), zie plaatje van Ted Scott/ Bloomberg.
Banken en PIIGS redden kost een en ander (Nederland: ongeveer 1/4 van wat in plaatje staat voor Frankrijk/Duitsland om de PIIGS te redden, waarschijnlijk wat minder dan 1/4 voor onze banken)

Is dat nu allemaal kommer en kwel? De markten zijn onderhand voldoende wanhopig zodat het moeilijk wordt de markten verder teleur te stellen. De politiek heeft het probleem gezien (inclusief Rutte en de premier van Finland (die het ook al had over zes tot acht weken)) en gaat beslissen in die zes tot acht weken,ook als de kapitaalmarkten nog geen totaal Armagdeddon hebben laten zien.
De komst van Geithner heeft geholpen: zijn voorstel om het EFSF met flinke leverage te laten werken (=dat kost de VS/IMF extra garanties) ging erin als koek: voor die gearing is geen toestemming van parlementen nodig, ook al wordt het EFSF zo een wapen van massavernietiging voor de kernlanden van de eurozone (=Duitsland moet inbinden en toegeven dat het gerechthof van Karlsruhe een wassen neus is, en dat in zes tot acht weken)..
Nood breekt Duitse wet, dat begint duidelijk te worden. Europese politici moeten inzien dat ze toch niet herkozen kunnen worden en doen wat in het belang van Europa is. En een beetje creaitiviteit: hoe maak je de juiste Special Purpose Vehicles die zo veel kunnen leveragen dat je bijna geen kapitaal hoeft te storten om PIIGS in oneindige mate te kunnen voorzien van geld.

25 september 2011

Wereldwijde monetaire verruimig (QE): de hoop in bange dagen


In de VS is er een groeiende weerstand tegen een nieuwe ronde kwantitatieve verruiming (QE3), waarbij de FED leningen koopt zonder iets anders te verkopen. Normaal steriliseren westerse centrale banken hun interventies op de rentemarkten, maar sinds maart 2009 is men in o.a. de VS het VK en Zwitserland gaan experimenteren met QE. De beurstrend draaide als een blad aan de boom om en iedereen prees de FED en de Bank of England.
In 2011 is er grote teleurstelling in de VS over wat sinterklaas Bernanke met QE2 in het schoentje heeft gereden. De economische groei is desondanks fors weggezakt en het balanstotaal van de FED is nu opgeblazen tot ECB proporties en de historie leert dat het normaliseren van die balans niet lukt of met grote verliezen gepaard gaat (Japan, waar de voorlaatste ronde QE in 2006 catastrofale verliezen veroorzaakte voor de Bank of Japan. Dat heeft overigens nog geen consequenties gehad, de Bank of Japan koopt onverdroten voort en maakt daardoor nu weer winst op basis van de steile yield curve). De banken zijn overigens een klein beetje meer krediet gaan verstrekken en dat minisucesje wil ik toch wel op het conto van de FED schrijven. Zonder QE- bombardement dat leidt tot grote stijging van de vrije reserves van de banken hadden de banken vermoedelijk nog minder krediet verstrekt. In de VS brengen de banken immers ook hun leverage terug. Ik denk dat dat terugbrengen van leverage via al die QE wat gemakkelijker gaat.

In Europa is ondertussen de ECB recht in de monetaire leer gebleven. Men verhoogde de rente, men zag met aanvankelijk plezier de economische teruggang in Europa aan. Men steriliseerde verliesgevende aankopen van staatsleningen van PIIGS met verkoop van andere leningen. Dat bracht denk ik niet veel goeds voor de Europese economie.
Daardoor zie je steeds meer mensen roepen dat de ECB zijn onzalige beleid om gesteriliseerd waardeloze staatsleningen te kopen moet stoppen en ongesteriliseerd zo veel staatsleningen moet opkopen dat de koersen hiervan niet meer kunnen dalen.
Men ziet QE door de ECB als absoluut noodzakelijke aanvulling op het EFSF systeem, anders is uitbreiding van dat laatste tot € 1500 miljard te klein om speculanten de moed te doen verliezen. Bijkomend voordeel is dat de euro minder overgewaardeerd raakt en de export kan herstellen.

Vreemd, dat er in Amerika steeds minder voorstanders van QE komen en in Europa steeds meer. Kennelijk is de Tea Party machtiger dan de populistische partijen in Europa (die hopelijk eens een keer geloofwaardig waarschuwen tegen overmatige QE).
Een beetje QE lijkt goed, maar te veel niet. Er is kennelijk sprake van afnemende meeropbrengst van QE.
Europese QE zou denk ik ook eenmalig moeten zijn, uitsluitend voor echt geloofwaardige steun aan de staatsleningenmarkten van hoofdzakelijk Italië en Spanje en die steun zou daarna geleidelijk afgebouwd moeten worden. Als de totale steun aan Italië en Spanje geloofwaardig te groot is om er tegenin te gaan speculeren, dan hoef je die extra QE/ omvang EFSF overigens maar heel gedeeltelijk in te zetten. Dus een beetje te royaal zijn inclusief straffen voor zondaars in de PIIGS moet lonend zijn.

Mértola (Portugal)





Wat zuidelijker aan de Rio Guadiana ligt nog zo'n oud open museum à la Monsaraz dat hoog boven de rest uittoornt: Mértola. Het lig op de grens met Spanje (de brug over en je bent in Spanje). Ook hier een kasteel, een Moorse kerk (vroeger een moskee en daarom vierkant), een Franciskaans klooster en diverse musea. Aan het gemeentehuis zitten de overblijfselen van een Romeins huis geplakt.

24 september 2011

Grondstoffenprijzen onder zware druk, China stopt stijging yuan


De grondstoffenprijzen en vooral de koperprijs bleven tot vorige week verbazingwekkend goed liggen vergeleken met de val van de beurzen. Men ging grondstoffenprijzen defensieve kwaliteiten toeschrijven. Maar die droom is de laatste dagen wreede verstoord.
Er is iets erg slechts voor grondstoffenprijzen gebeurd in de afgelopen dagen. De Amerikaanse dollar is weer de enige safe haven geworden (samen met de yen; goud is uit bij een sterke dollar en snel toenemende angst voor deflatie à la Japan). De trend van de euro tegen de dollar brak overtuigend genoeg voor de markt. Een sterke dollar vanwege safe haven redenen is erg slecht voor de meeste grondstoffenprijzen.
De koersen van de yuan tegen de dollar deden vervolgens de deur dicht. De politiek om de yuan geleidelijk te revalueren tegen de dollar is ineens gestopt. Dat zou nog wel een tijdje kunnen aanhouden. China wil zijn export beschermen. Het is al erg genoeg in Chinese ogen dat de euro zo daalt tegen de yuan, dat moet gecompenseerd worden met Amerikaanse exporten. De vorige keer dat de yuan een tijd een vaste waarde tegen de dollar had was dat zeer slecht voor grondstoffenprijzen (in plaatje staat yuan (renminbi) afgezet tegenover de CRB grondstoffenprijzen (omgekeerde schaal).

Deleveraging in VS gaat in totaal langzaam, maar goed bij particuliere sector


Bianco verzucht naar aanleiding van dit plaatje dat er sinds het begin van de kredietcrisis helemaal geen deleveraging heeft plaats gevonden. De total eschuld versus het BNP daalt maar teregend langzaam omdat de overheid een gat in zijn hand heeft.
De schulden van het bedrijfsleven plus de consument dalen overigens wel behoorlijk snel in de VS. Dat is een groot verschil met Japan waarbij die daling veel later en nog veel langzamer op gang kwam.
De huidige verdeling van d schulden over private en publieke sector is overigens wel veel beter te dragen qua rentelasten. Net als bij Japan (of Nederland in de 18de eeuw) zijn de rentelasten voor de overheid eigenlijk geen enkel probleem ondanks de omvang van de schulden. De rentelasten voor het bedirjfsleven en consument zijn ook laag geworden. Bij terugkeer van vertrouwen kan er veel meer geïnvesteerd worden en meer geconsumeerd worden en kunne er weer veel huizen gekocht worden.

Inflatieverwachting VS onder 2%: QE3 nabij



De grootste hinderpaal voor QE3 was de te hoge inflatie(verwachting). Vooral de inflatieverwachting is belangrijk voor de FED en de vijf jaar verwachting voor de inflatie vijf jaar vooruit vinden ze het belangrijkste.
Een inflatieverwachting die te ver onder 2% ging (1,6%) vond de FED bedreigend genoeg om QE2 los te laten op de markt en zelfs de haviken van de FED stribbelden vorig jaar nauwelijks tegen.
De laatste dagen is de inflatieverwachting in de VS (maar ook in Europa) in een vrije val geraakt (door paniek over Europa, angst voor kredietwaardigheid debiteuren en instortende koper- en andere grondstoffenprijzen) en zijn de niveaus van QE2 weer bereikt. Omdat de economie er nu slechter voor lijkt te staan dan een jaar geleden (lijkt, want het bedrijfsleven is sterker, de consument in de VS heeft minder schulden) moet de FED nu plotseling met een natte vinger te lijmen zijn voor QE3. Men wil vooral de hypotheekrente omlaag brengen (die is overigens al laag) om via herfinanciering van hypotheken en goedkope nieuwe hypotheken de consumptie en de huizenmarkt op gang te brengen.

(plaatjes van Bianco; N.B. jumbohypotheken zijn de hypotheken boven circa $700.000 die nu het meest in aanmerking komen voor herfinanciering)

23 september 2011

Amerika nog niet in bear markt, Europa wel


De Coppock indicator (die ik vaak gebruik voor controle waar je bent op de vierjaarscyclus) is nog behoorlijk positief voor de VS (boven 0), maar in de gevarenzone in Europa gekomen (onder 0).
Dat betekent voorlopig nog geen recessie in de VS volgens de beurs. Daardoor kan de val in Europa gestuit worden uiteindelijk.
Overigens betekent de slechte waarde voor de Coppock in Nederland niet dat de bear markt later stopt dan een eventuele keer van de S&P500. Als de S&P uitbodemt rond bijvoorbeeld 1100 en dan gaat stijgen, dan gaat de AEX net als altijd gewoon me omhoog (waarschijnlijk heel wat sterker omhoog).

AEX en Coppock wijzen op recessie



De AEX is nu zo veel gedaald dat dit overeenkomt met een recessie. De AEX is beslist niet onfeilbaar, die ziet soms recessies die er niet komen en soms geen recessie die er wel komt, maar over het algemeen is er toch wel een redelijk verband tussen economische groei en de AEX.
Ook de Coppock indicator die aangeeft dat het echt mis is met de beurs als deze onder 0 duikt wijst op een recessie.
Als de daling nu stopt, stelt die recessie niets voor als die er al komt.

De Coppock indicator (zie ons boek en toelichtingen bij de vierjaarscyclus) geeft wel aan dat beleggen in aandelen gevaarlijk is, want hij is onder 0, de gevaarlijkste fase voor aandelen. Je moet pas bullish worden als de Coppock indicator weer stijgt (minder negatief wordt). Dan moet je overigens meestal heel erg bullish worden, niet een beetje bullish. De Coppock constateert de draai van de beurs natuurlijk wat te laat, vaak zo'n twee maanden te laat. Maar meestal blijft er dan toch wel genoeg stijging over om nog enthousiast te blijven (en het omgekeerde: bij een daling van de Coppock onder 0 kan de beurs nog veel verder dalen)

22 september 2011

Menhirs rond Monsaraz (Portugal)



Rond Monsaraz staan de nodige menhirs die in een soort puzzeltocht te vinden zijn met onduidelijke bordjes dat er cromeleques zijn. De bekendste is de bovenste, de Cromeleque do Xerez, een menhir van 7 ton met wat kleinere steentjes er omheen. Ook de fallische steen (onderste foto) is bekend, waar men voor een vruchtbaar huwelijk kon smeken, de Menhir de Bulhoa (bij de herontdekking rond 1980 in tweeën gebroken door de ploegende boer).

Euro daalt, Duitsland kan nu weer locomotief worden


Eindelijk is de euro door zijn hoeven gezakt (plaatje Tostrams). De weg naar eerst 1,29 en daarna 1,19 (dieptepunt 2010) ligt open. Lagere toppen en dalen doen vermoeden dat de euro nog dieper kan vallen dan € 1,19.
Alle 17 kapiteins op eht euroschip kunnen hier nog maar weinig anders aan doen dan via gekrakeel de val bespoedigen.
De FED durfde het niet aan de dollar nog veel verder te ontwaarden en nu is het wachten op de ECB die dadelijk gedwongen wordt ongesteriliseerd massa's PIIGS schuld op te kopen als de nood echt aan de man komt. Dat ongesteriliseerd kopen is vloeken in de ECB kerk en nu nog als onbespreekbaar gezien, maar vrijwel onvermijdelijk. Dan valt de euro pas echt goed.
Dat is heel goed voor de export van Duitsland. De hoge groeicijfers van Duitsland kunnen dan terugkomen en dat kan de heleboel op de been houden.

FD: Nederland voor € 80-120 miljard aan de haak van de PIIGS

Het Financieele Dagblad had als een van zijn artikelen: 'Faillissement Griekenland kost Nederland €80 mrd' . Bron vanuit RTLZ, dus de cijfers worden wat lekkerder gemaakt.
Nederland is namelijk 5,7% van de ECB en als Nederland zich via het EFSF gebeuren garant moet stellen voor het totaal van € 1500-2000 miljard als nodig is bij een faillissement van Griekenland, dan is 5,7% van dat EFSF kapitaaltje €80-120 miljard.
Het EFSF moet dan uitgebreid worden voor een vangnet van Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje. Als ook Italië er nog bij komt (tamelijk voor de hand liggend), dan kom je in de buurt van de door Wellink genoemde € 3000 miljard nodig voor het EFSF.

Daarnaast gaat de ECB verschrikkelijke verliezen lijden op zijn aankopen (nu al € 152 miljard aangekocht aan PIIGS leningen). Het wordt de meest verlieslijdende onderneming in de wereld, geheel tegen de FED in die het meest winstgevende bedrijf in de wereld is.

Dit past wel in het straatje van de Griekse minister van financiën Venizelos, die Europa verwijt zo stom te zijn geweest hun banken zo veel schulden van PIIGS in portefeuille te hebben en dat nu willen afwentelen op de schouders van de Grieken. Laat de Europese banken eerst orde op zaken stellen en kom dan met meer bezuinigingen voor Griekenland aan, zo vindt hij.

Venizelos heeft wel een beetje gelijk. Als hij € 8 miljard krijgt, dan is het faillissement met drie maanden uitgesteld en dan kan het bankwezen in de tussentijd aardig bijgekapitaliseerd worden, zodat dan opnieuw leningen aan de PIIGS verstrekt kunnen worden.

Zowaar ben ik het een keer eens met Wilders dat we een flink deel van het geld dat naar Griekenland gaat niet terug zullen zien. Dan nog moet je ze helpen, maar niet met snel groeiende steeds hogere bedragen.

Overigens veronderstelt RTLZ een verlies van 100% op de gegeven garanties. Dat zal duidelijk minder zijn hooop ik.