16 december 2010

maandcyclus S&P500


Bianco liet de grafiek nog eens zien van de gemiddelde maandelijkse opbrengsten van de S&P500. De maand december is tegenwoordig de beste maand, vroeger was dit januari (het januari-effect, nu nog alleen voor small caps).
In ons boek melden we al dat je hier niet te veel op moet inzetten.
Maar gemiddeld kun je stellen dat de maanden november/ april goed geweest zijn.
In een vorige post heb ik een grafiek gegevn van de dagelijkse opbrengsten (I like Mondays).
Ook heb ik het erover gehad dat de tweede helft van de maand de laatste tijd slechter is dan de eerste helft (maar december is vaak een uitzondering).
Er zijn nog twee korte termijn effecten:
* de grootste stijging van de Amerikaanse beurs vindt plaats bij de opening (het is de rest van de wereld die de S&P500 gemiddeld opdrijft voor de opening via futures). Na de opening is de stijging van de S&P500 gemiddeld erg weinig geweest.
* binnen de maand zijn de laatste vier dagen en de eerste drie dagen gemiddeld erg goed geweest. Zonder die dagen was er gemiddeld geen stijging van de beurs geweest.
Elfenbein: sinds 1932 is ex die eerste en laatste dagen, in de rest, 68% van de tijd, gemiddeld een verlies geweest. In de goede dagen was er een stijging op jaarbasis van 28%.

1994 rentescenario (2)


Er beginnen nu de nodige verhalen los te komen over de vergelijking van de rentestijging nu met die in 1994.
ASR stelde dat er nu veel overeenkomsten zijn met toen: de economische indicatoren verbeterden ineens (ISM orders vloog omhoog), het tweede herstel na de recessie van 1990-1991 kwam op gang in de VS (net als nu). Na de recessie voerde de FED een zeer royaal monetair beleid, o.a. om het bankwezen dat enorme klappen had gekregen van de onroerend goed crisis begin jaren 90, te laten herstellen (net als nu).
De markt was eind 1993 totaal niet voorbereid op een verkrapping van het monetaire beleid (net als nu). De economische cyclus gaf echter aan dat het nodig was (nu is dat nog niet nodig, maar QE2 zou kunnen tegenvallen)en Greenspan begon te verkrappen. De rentestijging die volgde was overdreven, maar voor een groot deel wel terecht. Ondertussen herstelde de economie verder, kwam er zelfs een doorbraak naar een tijdperk van structureel hogere productiviteitsstijging in de VS. De aandelenmarkten gingen daarom tijdens de rentestijging eerst verder omhoog, vooral in Europa. en dat in een tijd dat de opbrengsten van de aandelenmarkten nog (tot 1998) negatief correleerden met die van de de obligatiemarkt.

Dat brengt menig strategist tot de conclusie dat je nu net als toen je vol moet laden met cyclische aandelen.
Ik weet niet of dat wel zo verstandig is. Veilige groei zoals voeding en farmacie zijn wel erg goedkoop op het ogenblik. De retail sales gaan nu harder dan de trend van het inkomen, wat betekent dat de ISM over enige tijd wat terug moet vallen.

Albert Edwards ziet uiteraard een veel grotere terugval van de groei en zegt dat je nu dus uit aandelen moet en in obligaties. Hij geeft o.a. bovenstaand plaatje. Hij veronderstelt dat we nu niet krijgen wat we in 1994 kregen: het einde van deleveraging. Amerikanen hebben immers te veel schuld en besteden weer meer door de credit card overuren te laten werken.
Ik denk dat de vergelijking met 1994 zoals door Edwards gesignaleerd heel sterk is: deleveraging is aan het stoppen, zowel bij het bedrijfsleven als de consument. Het bedrijfsleven is al enige tijd steeds minder snel aan het deleveragen. Men investeert nu eindelijk weer meer dan de afschrijvingen. Deze trend zal doorzetten: het bedrijfsleven gaat meer investeren en tegelijkertijd meer op het overnamepad, het gaat meer eigen aandelen inkopen en meer dividend uitkeren. D.w.z. releveragen na excessief veel sparen waardoor men nu op recordhoge bergen cash zit.

De particulieren, de consumenten, hebben vermoedelijk ook de top in hun besparingen gezien. Ook de consument is in lager tempo aan het deleveragen (zie post over MEW hypotheken hieronder). De particulier is na een lange pauze weer duurzame consumptiegoederen (zoals auto's, iPads, iPhones, koelkasten etc) aan het kopen. Daarbij hoort meer consumentenkrediet en dat kan ook, omdat consumentenkrediet versus inkomen laag is geworden terwijl de rente daarbovenop ook nog eens een keer laag is.
Dus deleveraging stopt bij de particulieren, vooral als gaandeweg in 2011 de werkgelegenheidsgroei in de VS verbetert.

Dus het bedrijfsleven in de VS spaart minder, de consument spaart minder en de Amerikaanse overheid heeft een nog even groot gat in de hand als in 2008 en 2009: hoe komt het toch dat men van zijn stoel rolt van verbazing dat de rente stijgt? Je hoort ze in China van Gaal napraten: we zijn toch niet gek om tegen deze prijs staatsleningen te kopen?

N.B. ik denk dat de rentestjging kleiner wordt dan in 1994, omdat het output gap nu groter is, de FED door kwantitatief verruimen minder kan verhogen dan ze normaal zouden vinden gezien de economische cyclus en de werkgelegenheidsgroei in de VS in 2011 niet zo mooi kan worden als in 1994. De rentestijging kan wat langzamer gaan, maar wellicht veel langer aanhouden.

Top en bodem 20 aandelenlanden



Het lijstje van de aandelenbeurzen die het het beste en het slechtste hebben gedaan tot nu toe in 2010 (N.B. Nederland is AMX, small caps deden het goed in 2010).
De top 20 wordt gedomineerd door de opkomende landen. Op de zestiende plaats staat Denemarken als eerste van de rijke landen.
De bodem 20 wordt ook goed bevolkt door opkomende landen, maar (nog) ontwikkeld Europa doet goed zijn best met de PIGS. In China moest je ook niet zjn met je geld in 2010.
Aan de top staat Mongolië waar nu echt ernst gemaakt wordt met de ontwikkeling van het land en vooral van de mijnen. Over enkele jaren wordt Mongolië een van de grootste koperproducenten in de wereld. Dat kunnen ze gemakkelijk kwijt bij de buren.
Op de bodem staat Ghana, dat het in 2009 zo goed deed. Ghana is net begonnen met olieproductie uit de nieuwe velden voor de kust. Ghana wordt een behoorlijke olieproducent over een paar jaar. Binnen Afrika is Ghana interessant omdat het volgens sommige corruptie- en opleidingsmaatstaven vrij goed scoort.
Het zou me niet verbazen als Mongolië verder oploopt -als je binnne Emerging Markets in een betere structurele fase komt zoals bij Mongolië het geval is, dan zijn stijgingen van 600% niet ongebruikelijk.
Maar ik zou voor 2011 mijn geld eerder op Ghana zetten na deze grote duikeling van de koersen. Idem waarschijnlijk voor China.

15 december 2010

MEW: hypotheek geen ATM meer


Het blog Calculated Risk maakte een update (samen met Kennedy) hoe groot MEW, mortgage equity withdrawal, het bedrag waarmee men de hypotheek als een soort ATM verhoogde, was. [de Fed stopte met de officiële cijfers, dit zijn benaderingen]
(http://www.calculatedriskblog.com/2010/12/q3-2010-mortgage-equity-withdrawal.html)
MEW, de flappentap vanuit ophoging van de hypotheek op het eigen huis was het symbool van de overmatige consumptie van de Amerikanen, het toppunt van op de pof leven. Consumptie groeide daardoor lange tijd 1/6 deel sneller dan het inkomen.
Van 2003 tot 2006 bereikte MEW bubbelachtige proporties en groeide het BNP misschien wel 2% harder hierdoor.
Na 2007 viel MEW totaal weg en werd zelfs negatief. De spaarquote van de Amerikaan schoot omhoog. In 2010 is MEW weer langzaam minder negatief aan het worden. Dat betekent dat de spaarquote wat gaat dalen en de consumptie niet meer zo gehinderd wordt door (vaak geforceerde) aflossing van hypotheken. Ik verwacht dat in 2012 MEW weer positief wordt.

Eurocrisis blijft rommelen






De beurs is niet blij met de naderende afwaardering door Moody's van de kredietrating van Spanje. Waarom men op de voornemens van Moody moet reageren is onduidelijk: voor iedereen is het toch wel duidelijk dat de kredietwaardigheid van Spanje, Italië, Portugal,Ierland veel lager is dan de huidige kredietrating aangeeft.
Toch reageert men op het 100% verwachte nieuws (wel met mate gelukkig, want zo belangrijk is Europa niet meer).
Dat betekent overigens wel dat de aandelenmarkten niet in hun nopjes zullen zijn als de speculanten Spanje tot steunaanvrage bij Europa wordt gedwongen of bijna gedwongen.
Er zijn nu wel voldoende cartoons over de eurocrisis. We hebben Dagobert Duck nodig om alle leningen te financieren, dat is wel duidelijk. Ook duidelijk is dat mevrouw Merkel wel door de bocht gaat als de markt maar onaardig genoeg is voor Spanje. Schauble heeft het al beloofd. Maar nu al door de knieën, dat is geen goede onderhandelingspolitiek. Als je zondigt tegen de overheidsfinancien mag je best zweten voor je ervoor beloond wordt. tot die tijd staat trichet in zijn eentje als machteloze brandweerman de eurobrand te blussen.

14 december 2010

Rente in 1994 scenario?


In vorige posten heb ik laten zien dat de rente wel erg veel is gestegen in een krte tijd. Volgens het prijsmomentum is de obligatiemarkt oversold.
De vigilantes beginnen echter te waarschuwen dat er een 1994 rentebeweging plaats aan het vinden is. Aan het plaatje kun je dan zien dat de gifbeker van rentestijging pas voor ongeveer 1/3 leeg is (het gif is overigens wel een goed medicijn voor de dekkingsgraad van Nederlandse pensioenfondsen).
Die rentestijging in 1994 kwam eigenlijk uit de lucht vallen. De rente zat in een mooie dalende trend na de recessie van 1990. Greenspan wilde een beetje de inflatieangst wegnemen door de Fed rnte met 1/4 % te verhogen. dan zou de lange rente niet veel hoeven te stijgen. Dat pakte heel anders uit. De rente ging stijgen en bleef maar door stijgen.
Niemand wist wat er aan de hand was dat de lange rente zo veel moest tsijgen, maar het gebeurde. Ik had in die tijd wel eens geroepen dat de rente naar 7,5% kon stijgen, maar ik geloofde het zelf niet meer toen dat echt gebeurde (Paul Vermaas een voormalige collega ging in die tijd naar de PGGM en geloofde wel dat de rente heel veel zou stijgen en zei toen tegen me: dat had je vroeger toch gezegd...).
Juist omdat niemand meer wist waarom de rente maar door bleef stijgen kon de rente zo ver doorstijgen. Als er te veel onzekerheid is dan wordt de trending excessief.
Dat dreigt nu weer. De enorme uitbreiding van de balans van de Fed en ECB hoort te leiden tot rentestijging, omdat die uitbreiding op zeker moment moet worden teruggedraaid. Datgebeurt op een moment dat de banken er zin in krijgen krediet te verstrekken en iedereen er aan toe is wat meer te lenen en zich niet al te snel laat afschrikken door een wat hoger renteprijskaartje.
Een scenario als 1994 voor de rente is mogelijk, maar nu al, dat zou ik toch wel heel kras vinden. Maar wie weet, er gebeuren de laatste jaren wel meer heel extreme dingen. Misschien wil China echt geen Amerikaanse staatsleningen kopen en in hun kielzog vele andere beleggers ook niet. De rentebubbel slaat dan om in het tegenovergestelde. Kleine kans dat dit gebeurt, maar het kan wel.

FED en senaat= meer goed nieuws



De Fed schreef de verklaring van de vorige vergadering zoals gebruikelijk grotendeels over. Hoenig stribbelde nog wat tegen, maar kon niet verhinderen dat de Fed doorgaat met voor sinterklaas te spelen. Het werd nog wat erger voor Hoenig (hij stemde voor de laatste keer; hij wordt echter vervangen door twee nieuwe haviken), de Fed legde minder nadruk op de lage inflatie maar nog meer op de werkloosheid. Dat gaat men uitleggen dat Fed doorgaat met sinterklaas spelen totdat de groei meerdere kwartalen hoog genoeg is geweest om de werkloosheid zichtbaar te doen dalen.

De Amerikaanse senaat was lyrisich over het belastingcompromis van Obama. Dat komt er dus wel. Dat is goed nieuws voor de groei in 2011 (en slecht voor 2012, maar wie dan leeft dan zorgt; zo streng wordt Obama niet in een verkiezingsjaar).
De cartoon van kal in de Economist geeft de duivelse verleiding van te veel schuld maken goed weer.

De appel van de voorkant van The Economist geeft de wereldeconomie goed weer: de helft (48% in2011) is de omvang van de opkomende landen in de wereldeconomie, een kwart is Europa en de VS is ook een kwart. The Economist had japan en de rest van de wereld met opzet weggelaten: niet belangrijk genoeg.

Europa staat wormstekig afgebeeld, een rake typering nu de groei achter blijft bij die in de VS (ondanks duitsland) en al helemaal bij de opkomende landen.

retail sales en NFIB super= goed nieuws



Het survey voor hoe het midden- en kleinbedrijf ervoor staat in de VS, NFIB, verbeterde behoorlijk deze maand. The Big Picture had bovenstaand plaatje waar het verband tussen werkloosheid en slechte omzet NFIB staat afgebeeld. Het midden- en kleinbedrijf is de grootste leverancier van banen, dus de verbetering van NFIB is erg goed nieuws.
De retail sales over november (zie platje Calculated Risk) waren veel beter dan verwacht en ook die over oktober werden naar boven bijgesteld. De wekelijkse verkopen in december waren niet zo goed. Maar al met al moest Goldman Sachs etc kermen dat de groeivoorspelling voor het vierde kwartaal naar boven moet worden bijgesteld. GS zit nog op 2,5% dus ze moeten wel. Eigenlijk hadden ze dat al moeten doen na de goede handelscijfers. Zelf zit ik op 3% en dat lijkt ook al te pessimistisch.

De kerstman brengt 0,6% extra groei in de VS



Het compromis van Obama om de Bush belastingverlagingen en nog van alles te verlengen bracht de groeivoorspellingen omhoog. JP Morgan vond het 0,6% extra groei in 2011 waard (1% in het eerste half jaar).
Een van de gevolgen is wel volgens JPM dat de kans op een QE3 minder dan 50% is geworden (de kerstman zorgt al voor genoeg groei).
De winstverwachting voor de S&P500 voor 2011 werd erdoor verhoogd van $91 naar $94.

Dan Wasserman maakte de cartoons.

13 december 2010

I like Mondays


In tegenstelling tot wat de Boomtown Rats onder leiding van Sir Bob Geldof zongen was maandag dit jaar een heel prettige dag voor beleggers in aandelen.
Elfenbein van Crossing Wallstreet (Monday Is the Best Day of 2010) had een aardig plaatje wat de dagen van de week beurstechnisch deden in 2010.
In het weekend moest heel wat keren de wereld (delen van Europa) gered worden. Dat leidde dan tot een mooie beurs op maandag. Vlak voor het weekend werden beleggers vaak nogal bang en verergerden de problemen.

Vóór de kredietcrisis was het verband andersom: maandag was gemiddeld verreweg de slechtste dag van de beurs (en dan kwam Turn Around Tuesday). Black Monday, dat waren de ideale dagen voor een beurskrach (zoals in 1929 en 1987). Als er onprettige maatregelen aangekondigd moesten worden door de politiek, dan deed men dat het liefst in het weekend, dan kon men er eerst even aan wennen. Op maandag vloog de beurs dan omlaag.

Een jaar bloggen: de vierjaarscyclus

Een jaar geleden begon ik met bloggen ter promotie van ons boek. De eerste post ging over de vierjaarscyclus:
We zeiden toen (december 2009):
Wij (Ter Veer en Vermeulen) werken al tientallen jaren met de fases van de vierjaarscyclus. Wij schatten in waar we zijn in de cyclus. Vaak gaat dat goed, maar helaas gaat het diverse keren fout. Er is geen tovermiddel waardoor je altijd gelijk hebt met beleggen. Nogal eens kun je pas na enige tijd goed vaststellen in welke fase je gezeten hebt.
Dat klinkt misschien ontnuchterend en dan moet men zich ook nog eens realizeren dat de vierjaarscyclus een van de meest regelmatige cycli die er zijn.
De bear markt is volges ons maart 2009 afgelopen en een nieuwe vierjaarscyclus is gestart. De eerste, meestal de meest krachtige fase is AB. Hierin gelooft men het herstel nog niet. We denken dat deze fase eind september is afgelopen. Daarna is BC begonnen, een periode die gemiddeld 14 weken geduurd heeft. De beurs pauzeert of gaat iets omlaag (5%) in zo'n fase. Men begint zich te af te vragen of het herstel niet te mooi is geweest. Er is een klein vuiltje (nu Dubai). Als alles gaat volgens het boekje van de vierjaarscyclus is deze fase ongeveer vlak voor kerstmis voorbij. Dan begint een nieuwe prachtig stijgende fase CD. Men gelooft dan echt dat de economie zich goed aan het herstellen is. Daarna (april? maar dat kan diverse maanden eerder of later zijn) dan komt er een behoorlijke correctie van 10-15% DE die plotseling voorbij is na ongeveer 6 maanden
.

Ik had slechter kunnen beginnen. De beurs is inderdaad verder gestegen tot ongeveer april en daarna is die vervelende correctie DE gekomen. Die was ineens voorbij eind augustus na de toespraak van Bernanke op Jackson Hole (eveneens toen gesignaleerd in een post:http://beleggenopdegolven.blogspot.com/2010/08/keert-de-beurs-op-jackson-hole.html).
Ondertussen ziet het ernaar uit dat we in de fase EF zitten die ongeveer april 2011 afgelopen zou kunnen zijn. Dat is een goede tijd voor aandelen. Daarna komt als de vierjaarscyclus ons boekje volgt een periode FG met vrij stabiele aandelenkoersen die lang kan duren, misschien tot in 2012, maar misschien al is afgelopen rond september 2011. Daarna komt een nieuwe fase van stijgende koersen GH met vervolgens de correctie van behoorlijke omvang (meer dan de 10-15% die we in 2010 zagen).
De vierjaarscyclus geeft de cyclische trend aan. Daarnaast is er de structurele trend. Die structurele trend is volgens ons sterk omhoog (alhoewel niet zo sterk als in 1995-2000). Dat betekent dat de beurs toch wel wat zou kunnen stijgen in de fase FG.

12 december 2010

Rentemomentum 30 jaar swaps overspannen


Het plaatje geeft de 30jaar Europese swaprente aan, gedeeld door het gemiddelde van de afgelopen 10 weken. Als de rente gedeeld door het 10weeks gemiddelde extreem hoog of laag is, dan is dat een teken dat de markt overspannen is: de rente is te veel gestegen of gedaald.
Dit jaar volgt de 30jaar swaprente een soort rollercoaster (en van die 30 jaar swap rente hangt af, of men vindt dat pensioenfondsen rijk of arm zijn, of de pensioenprremies omhoog moeten: we hebben echt iets minder volatiels nodg om de verplichtingen op lange termijn (tig jaar) te berekenen, die kunnen toch niet van dag tot dag zo fluctueren): Na een daalmomentum te hebben gekend dat zo ongeveer nooit eerder was vertoond, ging het momentum omhoog met een snelheid die ook bijna nooit is vertoond. Er moet heel wat gebeuren aan nieuw nieuws om dit momentum gaande te houden. De rente moet verder stijgen, maar het is vermoedelijk even mooi geweest.
N.B. Wat extreem is valt moeilijk te zeggen na de extreme koersbewegingen sinds de kedietcrisis, je moet niet te snel zeggen dat een koersbeweging zo extreem is dat deze moet omkeren, maar de prudenten onder ons nemen risico terug.

Dit is het spiegelbeeld van wat er op de aandelenmarkt gebeurt: daar is men uitzonderlijk positief (zie post hieronder), hopelijk op goede gronden.

Belastingopbrengsten VS in de lift


Een van de redenen warom Goldman Sachs wat zonniger tegen de economie van de VS is gaan aankijken is de degelijke stijgende trend van de belastingopbrengsten in de VS.
In 2010 begonnen die eindelijk van het dieptepunt weg te komen, maar die verbetering sloeg om toen de groeiafzwakking van het tweede kwartaal kwam. Recentelijk is een en ander weer aan het verbeteren, in lijn met de verbetering van de gezondheid van de Amerikaanse economie.

S&P500 wat overspannen, overbought



Busines Insider/Pragcap (http://www.businessinsider.com/is-sentiment-flashing-a-major-warning-signal-2010-12) maakt zich erg bezorgd dat er nu zo vel optimisten zijn op koeersstijging tot einde van het jaar en voor 2011. Ook Bespoke zegt dat de S&P500 het meest overbought is sinds een jaar. Het aantal aandelen boven het 50daags gemiddelde is bijna 80% (signaal wordt pas verkopen als het onder 80% duikt).
Het meest populaire artikel in de Barrons: Everyone's Bullish and That's Bearish.
Kortom het valt heel wat mensen op ddat de aanddenkoersen de laatste weken wel erg enthousiast aan het stijgen zijn. Men roept de contrairen op om actie te ondernemen.
Ach, we naderen de tweede helft van de maand en dat is meestal ook niet zo gunstig (al valt dat vaak in december mee).

Per saldo zijn aandelen flink gestgen op goed Amerikaans economisch nieuws (recent de groei van de uitvoer/ verbetering handelstekort, consumentenvertrouwen, minder inditial claims voor werkloosheid en vooral de aanzwellende golf van owaartse groeivoorspellingen voor Q4, 2011 en 2012) en niet te veel zorgen over de eurocrisis buiten Europa. Vooral het positiever worden van Goldman Sachs en Pimco maakte denk ik ook een sterke indruk.

Aandelen zitten in een gunstige fase van de economische cyclus (doorgaande winstgroei en verbeterende liquiditeit (kredietgroei!)). Daarbij hoort een enthousiaste beurs, al ben ik verbaasd hoe gemakkelijk de zorgen over Spanje etc. terzijde gecshoven worden. Europa doet er kennelijk niet meer toe in de wereld, of men ziet Europa als een Groot Duits Rijk en daar is niets aan de hand.Het kan verder omhoog met de S&P, zeker op de wat langere termijn, maar de prudenten onder ons houden het kruit even droog met aandelen.