29 december 2011

De reële rente op lange termijn in de VS: kan nog langer laag blijven


Het bestand van Bianco laat de reële rente voor de VS op lange termijn zien.
Hoe hoger de inflatie, des te lager meestal de reële rente. Hoe hoger de defatie, des te hoger is de reële rente.
In de jaren 50-80 waren theorieën populair dat de reële rente 3% zou moeten zijn, gelijk aan de reële groei van het BNP in de VS op lange termijn (volgens de wet van Okun).
Als de onzekerheid heel hoog is zoals in oorlogssituaties en nu, dan kan de reële rente zeer laag zijn. Na de Tweede Wereldoorlog bleef de rente tot 1950 extreem laag, tot vijf jaar nadat de reden van de onzekerheid weg was.
Dat kan nu weer gebeuren, een periode van vijf jaar na de kredietcrisis, met extreem lage rente. Deze periode kan zelfs nog langer duren.
Als door duistere oorzaken de onzekerheid wegtrekt, dan kan de reële rente natuurlijk wel al eerder stijgen.

landen met de grootste valutareserves


China heeft de meeste alutareserves, maar de yaub was toch zwak tegenover de yen (voor deflatie gecorrigeerd een stuk minder).
Een grote valutareserve kan depreciatie niet voorkomen, zie de niase rupee die steun vanuit Japan nodig heeft om te kunnen stabiliseren.

euro zwak door groei bankdeposito's bij ECB


De balans van de ECB groeit als kool, zo meldde ik al in een vorige post. De groei is zelfs aan het versnellen en dat zonder quantitative easing. Een deel komt door de nieuwe driejaarsdeposito's, maar dat kan de groei niet helemaal verklaren.
Het blog zerohedge (http://www.zerohedge.com/news/why-ecbs-ltro-wont-stop-collateral-contagion) maakt zich ernstige zorgen over de gezondheid van de Europese banken. Er is al een stille bankrun gaande in diverse landen van de europeriferie. De interbancaire markt, die in Europa belangrijker is dan in de VS, verloopt uitermate stroef.
De ECB helpt en accepteert onderpand (collateral) dat andere centrale banken niet zou accepteren. Dat moet wel, want anders zou het Europese banksysteem onderuit gaan. Het systematisch risico van het Europese banksysteem lijkt nu veel groter dan bij de kredietcrisis.
Een en ander kan nog steeds goed aflopen, omdat Italië en Spanje gemiddeld zeer solvent zijn, maar een en ander is zorgelijk.

28 december 2011

Robert Shillers reële huizenprijs in de VS geeft te somber beeld


De beren voor de huizenprijzen in de VS komen vaak met bovenstaande grafiek aanzetten. De prijzen voor huizen gecorrigeerd voor inflatie en omvang is tamelijk constant geweest in de VS. In reële termen zijn de huizenprijzen in de VS weinig gestegen sinds 1900.
Het plaatje (en Shiller voorop) suggereert dat de huizenprijzen niet voor inflatie gecorrigeerd horen te stijgen.
Dat is natuurlijk klinkklare klets. Huizenprijzen horen met de inkomens te stijgen, tenzij er geen schaarste is. In grote delen van de VS is er inderdaad geen schaarste, maar in de stedelijke gebieden is er vaak wel schaarste. Niet zo nijpend als in Europa, waar iedereen veel meer op een kluitje woont dan in de VS. Maar ook in de VS raken steeds meer gebieden vol. Voor ongeveer 1/3 tot 1/2 van de huizen in de VS geldt dat ze in een gebied staan waar huizen schaarser worden vanwege de verstedelijking en de stijgende bevolking van de VS. In dat soort gebieden horen de huizenprijzen dus met de inkomens te stijgen.
De laatste decennia hoorden de huizenprijzennog harder te stijgen, omdat de hypotheekrente daalde, men gemakkelijker een hypotheek kon krijgen en gezinnen steeds vaker bestonden uit tweeverdienersgezinnen. Hypotheken zijn nu veel moeilijker te krijgen dan rond 2000, maar wel gemakkelijker dan rond bijvoorbeeld voor 1980.
Huizenprijzen in reële termen horen inclusief de veel lagere hypotheekrennte, de toegenomen schaarste in sommige gebieden en het gestegen aantal tweeverdieners veel en veel hoger te staan dan rond 1980 of 1990. Dit is op het ogenblik niet het geval. Huizen zijn spotgoedkoop in vele delen van de VS (niet overal).

27 december 2011

Kans op recessie VS in 2012 schrompelt ineen


Bij wedkantoor Intrade kun je inzetten op van alles, onder andere of er een recessie komt in 2012 in de VS. Aan het plaatje kun je zien dat men de laatste dagen ineens de kans op een recessie als veel kleiner beoordeelt in de VS, althans voor 2012. De sterk stijgende trend is ineens afgebroken.

Post babyboomgeneratie hunkert naar jaren 60 en 70

Onder de geneugten van de zoals gewoonlijk weer de voortreffelijke kerstdis van mijn zus begon men te klagen dat men het tegenwoordig veel slechter heeft dan in de jaren 70. Toen was één inkomen nog genoeg om ruim te kunnen leven. Nu heb je twee inkomens nodig en nog is dat vaak niet genoeg. Huizen zijn verschrikkelijk duur. De hypotheekrente is veel te hoog.
Tsja, die jaren 60 en 70 waren helemaal niet zo goed. Die goede oude tijd was slechter dan de huige tijd, waar we toch zo duidelijk in een decennialange crisis gedompeld zijn geraakt. Het is crisis, maar toch waren de jaren 60 en 70 nog slechter.
Het voedsel was vooral begin jaren 60 behoorlijk armoedig en saai vergeleken met nu. Kokkerellen met paprika en kip was zo ongeveer de hoogste culinaire droom die men kon hebben. Wat een keuze hebben we tegenwoordig aan vis, vlees, groenten. Van 9 van de 10 huidige toetjes hadden we nog nooit gehoord.
We moesten ons tegoed doen aan flessen wijn van het merk chateau migraine van ongeveer f 4, nu is de keuze voor inflatie gecorrigeerd heel wat beter.
Auto's waren nog gevaarlijke projectielen, bij menige aanrijdingen belandde je al in het ziekenhuis of erger.
De vakanties waren ronduit armoedig en kort en schaars vergeleken met nu. Je was zonaanbidder met protectiefactor 2, hooguit 4.
De medische wetenschap was heel wat minder ver gevorderd als nu. Men leeft nu minstens 5-7 jaar langer en gezonder.
Belangrijke uitvindingen waren er nog niet. Bijvoorbeeld de rollator had zijn intrede nog niet gedaan. Men had nog niet ontdekt dat tandbederf kon worden tegengegaan met fluor. De PC was er nog niet, internet was zelfs bij defensie nog onbekend. De TV's waren duur, klein, onscherp en je had bijna geen kanalen waar je naar kon kijken.

Nee, tegenwoordig heeft men het beter, vooral de tweeverdieners hebben het gemiddeld beter dan hun eenverdienende ouders. Ook de pensioenen zijn nu veel hoger dan vroeger, zelfs als men 20% zou gaan afstempelen. Alleen huizenkopers zijn nu vermoedelijk slechter af, die kunnen niet meer rekenen op elke tien jaar een verdubbeling van de prijzen, zoals de afgelopen halve eeuw gebeurde.

26 december 2011

samenvatting financieel economisch nieuws vorige week

Ook de vorige week was het nieuws vanuit Amerika goed. De initial claims voor werkloosheid daalden 4000 verder tot 364.000 en dat wijst op 4% groei in de VS in het vierde kwartaal (inclusief andere factoren zit de VS op koers voor 3,5%+ in het vierde kwartaal).
De afgelopen week waren er vooral veel cijfers van de huizenmarkt in de VS. Die waren vrijwel allemaal goed (wel met neerwaartse herzieningen van het verleden). De sentimentsindex van de bouw NAHBMI steeg naar 21 (enkele maanden terug stond hij maar 14), de verkopen van huizen stegen en de verhouding voorraad/verkopen (indicator voor stijging huizenprijzen) daalde verder naar niet meer zo heel veel te hoge niveaus, het aantal vergunningen voor nieuwbouw steeg etc.
De groeicijfers voor het derde kwartaal werden zoals verwacht iets neerwaarts herzien naar 1,8%. De groei in het derde kwartaal werd behoorlijk gedrukt door de voorraden (gunstig voor vierde kwartaal). Het afgelopen jaar is de groei door de voorraden met 0,8% gedrukt en door de locale overheden met 0,4%. Dat verbetert in het komend jaar (maar dan gaat de federale overheid roet in het eten gooien).

De republikeinen leden een smadelijke nederlaag met hun sabotage in het congres van de verlenging van de periode van lagere belastingen en de uitkeringstermijn en de kansen op herverkiezing van Obama stijgen, ook door gebrek aan aansprekende republikeinse kandidaten.

In Europa was de Duitse IFO een mooie meevaller, deze steeg een beetje naar 107,2 (er werd een daling verwacht), een niveau dat meer dan trendgroei aangeeft voor Duitsland.
In het VK werd de groei in het derde kwartaal naar boven bijgesteld naar 0,6% (niet geannualiseerd).
In Italië kromp zoals verwacht de economie in het derde kwartaal met 0,2%.
In Europa discussieerde men er vooral lustig op los of de laatste acties van de ECB waarbij bijna € 500 miljard aan drie jaars deposito's aan banken werd uitgeleend wel zo'n succes was. Er is door de actie ongeveer € 200 miljard surplusliquiditeit gecreëerd en dat helpt altijd als je niet bang hoeft te zijn voor inflatie (maar alleen hierdoor kunnen de problemen natuurlijk niet verdwijnen). De rente in Spanje is flink gedaald, maar bij Italië ging het minder goed en Portugal, daar is de rente helemaal op het verkeerde Griekse pad aan het gaan.

In China maakt men zich steeds meer zorgen over dalende huizenprijzen, nu in vele steden de prijzen al een paar maanden dalen (en er zit veel autocorrelatie in huizenprijzen, dus men verwacht na twee maanden daling meer maanden daling).
Ook de sterkte van de yuan staat ter discussie. Die was een paar weken zwak, maar de afgelopen week joeg de Peoples Bank of China de koers van de yuan weer omhoog. Kennelijk voelt de Chinese overheid zich nog sterk genoeg om de yuan te laten appreciëren tegen de dollar, ook in tijden van eurozwakte en twijfels aan de economische groei van China.

25 december 2011

Het nieuws en de S&P500 in 2011 volgens Strategas


De grootste daling op een dag was -6,7% toen de VS werden gedowngraded tot onder AAA (8 auguustus) en de grootste stijging was op 9 augustus met 4,7% op basis van beloftes van de FED de rente tot in 2013 extreem laag te houden; 10 en 11 augustus met -4,4% en +4,6% maakten die week tot de meest volatiele van 2011. De op twee na grootste stijging van 4,3% van 30 november staat ook op het conto van de FED (de wereldwijd gecoördineerde swapacties om het Europese bankleven de massale onttrekkingen van Amerikaanse geldmarktfondsen te doen overleven).
Niet op de grafiek staan de belofte van Private Sector Involvement en de herziening naar bijna nul van de Amerikaanse groei in het eerste half jaar eind juni (dit veroorzaakte een totale capitulatie dat de groei in het Westen subtrend zou blijven in de komende jaren).
Er waren 34 dagen dat de S&P meer dan 2% bewoog, 20 van die bewegingen waren naar beneden. 25 van de 34 dagen waren in de periode augustus/ oktober.

Breitner en mijn huis


Breitner schilderde in 1895 op het bordes van mijn huis het schilderij hoek Keizersgracht/Reguliersgracht in Amsterdam. Het is in 2007 geveild uit de nalatenschap van Anton Philips voor € 760.250 (inclusief opgeld), een record voor een schilderij van Breitner (het is ook meer dan mijn huisje waard is).
Ik heb dus een zeer duur uitzicht over twee grachten.

24 december 2011

Updare vierjaarscyclus, basisvariant


De daling van de beurzen in Europa sinds eind juni is groot geweest, veel groter dan in de VS. De vierjaarscyclus gaat daardoor maar heel moeizaam omhoog. Net als in de periode 2003-2009 dreigen er meerdere correcties in de huidige lange fase FG. We hebben een flinke achter de rug en volgend jaar zouden er nog een of meer kunnen komen. De trend van de fase FG is omhoog in de VS, ongeveer met de stijging van de (verwachte) winsten mee. De koerswinstverhoudingen zijn al voldoende gecorrigeerd, maar pas bij de fase GH horen de koerswinstverhoudingen flink omhoog te gaan.

De basisvariant houdt in dat de winsten door blijven stijgen in de VS (maar iets minder dan de bottom up schattingen). Omdat export en investeringen harder groeien dan het BNP, kan de winstgroei zelfs beter zijn dan nu in de koersen is verwerkt.
Nodig is dan wel dat de Eurocrisis niet al te veel verergert (maar de onzekerheid jan wel leiden tot enkele correcties in 2012) en dat eind 2012 Europa uit de recessie is en Amerika niet aan de rand van een nieuwe recessie stat vanwege overheidsbezuinigingen (de huizenmarkt moet de economie van de VS redden in 2013).

Update vierjaarscyclus pessimistische variant


De economische cyclus loopt moeizamer dan normaal. In Europa zitten we zelfs al in een recessie en dan hoort de vierjaarscyclus duidelijk naar beneden te gaan. In de VS zit de economie niet in een recessie en is er zelfs sprake van een verbeterend herstel, daar hoort niet een neergaande fase H-L bij. Maar als de economische cyclus door Europa alsnog breekt in de VS, dan is het wel degelijk mogelijk dat we afglijden naar JL. JL is de meest negatieve fase van de vierjaarscyclus en daarin moeten de koersen in de VS meer dalen dan in de fase HI.
Ik denk dat Europa niet sterk genoeg is om de wereldeconomie het verderf in te storten, net zoals Azië in 1998 ook niet de hele wereld in een recessie kon duwen. Maar als er totale paniek uitbreekt en de eurozone totaal fragmenteert, dan kan Europa wel sterk genoeg zijn om de amerikaans economie omver te krijgen.
Tegen een grote neergang pleit ook, dat de investeringen aantrekken (de investeringscyclus, de Juglar, gaat omhoog).
D.w.z. de geootnde pessimistische variant is niet het basisscenario, maar politici in de VS en Europa kunnen een en ander wel mogelijk maken.

centrale banken raken besmet: volgende fase Minsky cyclus

De markten raken steeds verder ontregeld. Centrale banken geven ongekende liquiditeit en de grote institutionele spaarpotten, de Sovereign Wealth Funds van Azië en de olielanden, kopen gewoon door.
Men weet niet meer hoe je modelmatig de rente moet modelleren volgens de inflatie, het draait alleen maar om risico.
Staatsleningen krijgen extra risico toegerekend als het bankwezen van dat land zwak is. Er dreigt een nieuwe fase in de kredietcrisis te komen. Eerst waren er te veel asset backed securities zoals leningen met hypotheken als onderpand waarvan het risico verkeerd ingeschat werd. Banken hadden daardoor veel te veel belegd in die asset backed securities en kwamen in problemen, waardoor alle kredieten moeilijker te krijgen werden. Men kon moeilijk aan geld komen, het vertrouwen stortte in en de kredietcrisis werd een feit. Overheid en centrale banken moesten all in gaan en dat gebeurde, met name in de VS. De schuldenproblemen verplaatsten zich van de particulier en het bedrijfsleven naar overheden met te veel banken en te grote overheidstekorten. Daardoor moesten de andere overheden eigenlijk meer gaan stimuleren volgens de theorieën van Keynes, maar dat kon niet meer.
De te grote schulden van de private sector verplaatsten zich naar te veel schulden van overheden.
Daardoor moesten de centrale banken nogmaals alle liquiditeiten te voorschijn toveren om de overheden te redden en zo de banken voor de tweede keer overeind te houden. In Europa vinden we dat de ECB te weinig heeft gedaan, maar de balans van de ECB groeide de laatste tijd als kool (zie mijn blogpost).
Centrale banken bieden nu massale steun om overheden overeind te houden en zijn nu aan de beurt om aangevallen te worden. We beginnen in de buurt te komen van de fase in de Minsky cyclus waar men de centrale banken niet meer gaat vertrouwen. Centrale banken kunnen failliet, maar dat hoeft niet als ze voldoende geld gaan drukken (japan ging ook niet failliet toen de yen zo sterk werd dat de valutaverliezen van de Bank of Japan gigantisch werden). Grote verliezen dreigen (nu al gaat het fout met de winst van DNB), als de aanval op de PIIGS doorzet.
Of de markt de centrale banken niet meer vertrouwt zal dan te zien zijn aan de koers van de eeuro en de rente in Duitsland. De euro zou dan flink moeten vallen en de rente in Duitsland stijgen. Voorlopig zien we dat allemaal niet. De euro is nauwelijks aan het verzwakken, zelfs nog minder dan zou moeten gezien het groeiverschil van de economie van Amerika versus Duitsland. Ook de Duitse rente staat helemaal nog niet onder druk, al zag het een paar weken gelden er wel naar uit dat zelfs de Duitse rente niet onaantastbaar was.
Die aanval op de centrale banken komt er met enige kans als Amerika in een recessie zou raken en Europa niet uit zijn recessie komt en vooral als China tegelijkertijd een hard landing moet doormaken.
Vooralsnog lijkt een en ander nog net goed af te lopen.De enorme , zij het wel afnemende surplusbesparingen van de Soevereign wealth funds gaan uiteindelijk alles financieren en de centrale banken zullen vermoedelijk nog net overeind blijven. Banken ontsnappen aan magere hein door de steile rentecurve en de liquiditeit van de centrale banken, wardoor ze toch winst maken, maar het is allemaal niet geruststellend. Risico's zijn niet meer duidelijk, men kan er niet meer op aan aan dat de berekende risico's in lijn zijn met de echte risico's: die kunnen veel groter en veel kleiner zijn.
Als de centrale banlen aangevallen worden, dan kan het voorspoedscenario van de opkomende landen in de vuilnisbak. Het is darom ook in hun belang de staatsleningencrisis in toom te houden voordat die overslaat naar wantrouwen tegen centrale banken.

22 december 2011

Pragcap optimistischer over Amerikaanse werkgelegenheidsgroei



De daling van initial claims voor werkloosheid in de VS blijft verbazen: waarom gaan ze de laatste tijd zo sterk omlaag?
Pragmatic Capitalism is voorzichtig optimistisch aan het worden (al heel wat voor zo'n pessimist). IS THE LABOR MARKET GAINING SOME TRACTION? is zijn hoofdverhaal voor vandaag (http://pragcap.com/is-the-labor-market-gaining-some-traction).
De groei van de economie is te laag voor aantrekkende werkgelegenheidsgroei en het aantal initial claims is eigenlijk ook best hoog vergeleken met de laatste werkgelegenheidsgroeicijfers. Goldman Sachs onderzocht of de werkloosheid altijd bij hetelfde aantal initial claims begint te dalen. We zijn gewend dat dit pas bij ongeveer 350.000 gebeurt, maar het plaatje laat zien dat gezien de trends van job openeings en job leaves volgens GS dat cijfer waarbij de werklooshied al daalt hoger ligt. D.w.z. de daling van de werklooshied klopt met de initial claims.

Cullen Roche va Pragmatic Capitalism denkt fat de goede trends komen door het herstel van de verwachte omzet van het midden- en kleinbedrijf in de VS, zoals gesignaleerd in het NFIB-survey. Ook het aantal uitzendkrachten groeit en meestal betekent dit versnelling van de werkgelegenheidsgroei.
De economische groei is kennelijk wat evenwichtiger (minder afhankelijk van overheidsbestedingen) aan het worden, ook het midden- en kleinbedrijf begint de recessie achter zich te laten. Misschien dat de extra afschrijvingen opp de investeringen in 2011 ook helpen voor het vierde kwartaal.

Gezien de economische grooei van het afgelopen jaar is niet te verwachten dat de werkgelegenheidsgroei niet veel meer kan aantrekken. Daar zou een onverwacht sterk herstel van de huizenmarkt voor nodig zijn. Dat komt er natuurlijk wel, maar is in het komend jaar nog niet genoeg om de werkgelegenheid heel erg sterk extra aan te zwengelen (maar voor 2013 liggen de kaarten beter).

Verband rente met inflatie zoek


In de jaren zeventig was de reële rente erg laag. aan die periode maakte Volcker een eind en de reële rente schoot omhoog tot 4%+.
In de jaren negentig zie je een steeds lagere reële rente. De rente is ongeveer 3% plus de kerninflatie (inflatie zonder voedsel en energie). Na 2000 is de reële rente ongeveer 2,5% tot 2006 en na de kredietcrisis was de reële rente tot voor kort ongeveer 2%. In heel de periode tot 2011 zie je een goed verband met inflatie en de rente. De reële rente daalde langzaam, maar als je wist wat de inflatie ging doen dan had je een mooi stuur voor de rente.

In 2011 is het verband tussen inflatie en rente zoek geraakt, niet alleen voor de VS, maar ook in Europa en vele andere landen. De rente lijkt alleen nog maar bepaald te worden door hoe onzeker men zich voelt. In de veilig geachte landen gaat in de paniektijd de rente richting 0 en in de onveilige landen zit er geen rem richting oneindig.
Die zeer lage rente in de VS en o.a. Duitsland en het VK is mogelijk geworden door ongekend ruim monetair beleid in de wereld en excessieve besparingen in vele gebeiden, waaronder China en de Sovereign wealth Funds. Pensioenfondsne worden gedwongen een exposure naar lange vastrentende waarden te hebebn en kopen eigenlijk ongeacht de rente gewoon door. Men wil wel timen met de rente, maar dit is zo extreem riskant gebleken dat men de moed steeds meer op aan het geven is dat de rente nog kan stijgen. De rentecurve is enorm steil, dus je moet wel behoorlijk overtuigd zijn van de stijging van de rente en die overtuiging is er niet als iedereen je elke dag aanpraat dat we in een crisis zitten.